Çalışmada ilk doğan çocuklarda otizm, DEHB, Tourette sendromu ve bazı alerjik hastalıklarla daha güçlü ilişkiler görülürken, ikinci doğanlarda bazı sindirim sistemi sorunları ve madde kullanımıyla ilişkili tanıların daha yüksek olduğu belirlendi.
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların doğum sırasının bu hastalıklara doğrudan neden olduğunu göstermediğini vurguladı.
10,3 MİLYON ÇOCUĞUN VERİLERİ İNCELENDİ
University of Chicago ve Columbia University araştırmacıları tarafından gerçekleştirilen çalışmada, ABD'deki sağlık sigortası kayıtlarından yararlanıldı.
Araştırmacılar, 5,1 milyon iki çocuklu aileden toplam 10 milyon 270 bin 12 kardeşin verilerini analiz etti. Çalışmada çocukların ailedeki doğum sırası ile 569 farklı hastalık arasındaki ilişki incelendi.
Farklı ailelerdeki ilk ve ikinci doğan çocukların yanı sıra aynı aile içerisindeki kardeşlerin sağlık kayıtları da karşılaştırıldı. Böylece aile geliri, genetik yapı ve yaşam koşulları gibi ortak faktörlerin sonuçlar üzerindeki etkisinin azaltılması amaçlandı.
569 HASTALIKTAN 150'SİNDE ANLAMLI İLİŞKİ BULUNDU
Araştırmada incelenen 569 hastalıktan 418'i, yeterli vaka sayısına sahip olması nedeniyle ana istatistiksel analizlere dahil edildi. Bunların 150'sinde doğum sırasıyla anlamlı ilişki tespit edildi.
Araştırmacıların oluşturduğu hastalık atlasında, doğum sırasına bağlı ilişkilerin farklı sağlık alanlarına yayıldığı görüldü.
Ancak araştırmacılar, söz konusu ilişkilerin genel olarak mütevazı düzeyde olduğunu belirtti. Çalışmanın doğum sırasının tek başına bir hastalığa neden olduğunu ortaya koymadığı, yalnızca doğum sırası ile bazı hastalıkların görülme olasılığı arasında istatistiksel bağlantılar bulunduğunu gösterdiği ifade edildi.
İLK DOĞANLARDA DİKKAT ÇEKEN HASTALIKLAR
Araştırmada ilk doğan çocuklarda özellikle nörogelişimsel ve nöropsikiyatrik hastalıklarla daha güçlü ilişkiler görüldü.
İlk doğanlarda daha güçlü ilişki görülen durumlar arasında otizm, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), Tourette sendromu ve tik bozuklukları, obsesif kompulsif bozukluk (OKB), bazı yaygın gelişimsel bozukluklar, gıda alerjisi ve alerjik rinit yer aldı.
Araştırmanın ana analizinde otizm için ikinci doğanların ilk doğanlara kıyasla odds oranı 0,737 olarak hesaplandı. Bu sonuç, analiz kapsamında ilk doğanlarda daha yüksek bir ilişkiye işaret etti.
İKİNCİ DOĞANLARDA FARKLI SAĞLIK SORUNLARI ÖNE ÇIKTI
İkinci doğan çocuklarda ise bazı farklı sağlık alanlarında daha yüksek ilişkiler görüldü.
Bunlar arasında bazı mide ve bağırsak hastalıkları, madde kullanımıyla ilişkili bozukluklar, migren ve zona öne çıktı.
İncelenen 150 anlamlı ilişkinin 79'unda ilk doğanlarda, 71'inde ise ikinci doğanlarda daha yüksek ilişki tespit edildi. Araştırmacılar, bu dağılımın doğum sırasının tüm hastalıklar açısından tek yönde etkili olduğu şeklinde yorumlanamayacağını belirtti.
KARDEŞLER ARASINDAKİ YAŞ FARKI DA ETKİLİ OLDU
Araştırmada kardeşler arasındaki yaş farkının bazı ilişkileri değiştirdiği de görüldü.
Kardeşler arasındaki yaş farkı arttıkça ilk doğan çocuklarda otizmle ilişki güçlenirken, ilk doğanlarda bazı alerjilerle görülen ilişkinin azaldığı belirlendi.
Araştırmacılar, bu durumun yanında ebeveyn yaşı, kardeşler arasındaki yaş farkı, çevresel koşullar ve aile dinamikleri gibi faktörlerin de sonuçlarda rol oynayabileceğini değerlendirdi.
DOĞUM SIRASI NEDEN HASTALIKLARLA İLİŞKİLİ OLABİLİR?
Araştırmada doğum sırası ile sağlık arasındaki ilişkilerin neden ortaya çıktığına ilişkin tek bir mekanizma ortaya konulmadı.
Çalışmada fizyolojik, bağışıklık sistemiyle ilgili ve sosyal mekanizmaların birlikte rol oynayabileceği değerlendirildi.
İlk çocuğun dünyaya geldiği dönemde annenin yaşı, gebelik koşulları ve ailenin yaşam biçimi farklı olabilirken, ikinci çocukta anne-babanın yaşı değişmiş ve ailede daha önce doğmuş bir çocuğun bulunması nedeniyle çevresel ve sosyal koşullar farklılaşmış olabilir.
Araştırmacılar, gözlemlenen ilişkilerin nedenlerini kesin olarak ortaya koymak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu belirtti.
İLK ÇOCUK DAHA RİSKLİ ANLAMINA GELMİYOR
Araştırmanın sonuçlarının doğum sırasının otizm, DEHB veya başka bir hastalığa doğrudan neden olduğu şeklinde yorumlanamayacağı vurgulandı.
Çalışmanın gözlemsel sağlık sigortası verilerine dayanması nedeniyle neden-sonuç ilişkisi kurulamadığı belirtildi.
Araştırmacılar, çalışmalarının doğum sırası ile hastalık riski arasında daha önce düşünülenden daha geniş kapsamlı ilişkiler bulunduğunu gösterdiğini, ancak bu ilişkilerin arkasındaki mekanizmaların ayrıca araştırılması gerektiğini ifade etti.
ARAŞTIRMA ABD VERİLERİNE DAYANIYOR
Çalışmanın önemli sınırlamalarından birinin verilerin ABD'deki ticari sağlık sigortası kayıtlarından elde edilmesi olduğu belirtildi.
Araştırmada 2003-2024 yılları arasındaki Merative MarketScan verileri kullanıldı. İşveren destekli sağlık sigortası planlarına ait kayıtları içeren veri tabanından elde edilen bulguların Türkiye'deki çocuklara doğrudan ve aynı oranlarda uygulanmasının mümkün olmadığı ifade edildi.
Benjamin Kramer, Steven A. Kushner ve Andrey Rzhetsky tarafından gerçekleştirilen araştırma, 3 Ağustos 2026'da Nature Health'te yayımlandı.
