Soğuk havaların etkisini göstermesiyle birlikte ıhlamur, nane, limon ve çeşitli bitkilerden hazırlanan kış çaylarının tüketimi artıyor. Özellikle grip ve soğuk algınlığı dönemlerinde tercih edilen bu içeceklerin bilinçsiz hazırlanması ve fazla tüketilmesi ise sağlık sorunlarına neden olabiliyor. Prof. Dr. Özbey, kış çaylarının hazırlanmasında kullanılan bitkilerin saklama koşullarından demleme yöntemlerine kadar birçok noktaya dikkat edilmesi gerektiğini belirtti.
Kış aylarında bağışıklık sistemini desteklemek ve sıcak içecek tüketmek isteyenler, farklı bitki ve meyvelerden hazırlanan karışımlara yöneliyor. Ihlamur, tarçın, zerdeçal, ekinezya ve kurutulmuş meyveler, bu karışımlarda kullanılan ürünler arasında bulunuyor.
Evde hazırlanan veya hazır olarak satın alınan kış çaylarında birden fazla bitki bir arada kullanılabiliyor. Ancak her bitkinin içerdiği bileşenler ve hazırlanma koşulları farklılık gösteriyor. Bu nedenle karışımların gelişigüzel hazırlanması, beklenen yararın elde edilememesine neden olabiliyor.
Uzmanlar, bitkisel ürünlerin doğal olmasının her koşulda güvenli oldukları anlamına gelmediğini belirtiyor. Özellikle düzenli ilaç kullananlar ve bazı sağlık sorunları bulunan kişilerin tüketim konusunda daha dikkatli olması gerekiyor.
KIŞ ÇAYLARININ SAKLAMA KOŞULLARINA DİKKAT
Kış çaylarının hazırlanmasında kullanılan bitki ve kurutulmuş meyvelerin uygun koşullarda üretilmesi ve saklanması gerekiyor.
Prof. Dr. Özbey, bitkilerin temiz ortamlarda yetiştirilmesinin ve kurutulmasının gıda güvenliği açısından önem taşıdığını belirtti.
Özbey, "Kış çayı için aldığımız meyve kuruları veya evde kuruttuğumuz bitkilerin sağlıklı bitkiler olması gerekiyor. İçeriğinde çeşitli küf ve benzeri bileşenlerin olmaması, dolayısıyla temiz yerlerde üretilmiş olması, uygun koşullarda saklanması, ondan sonra da demleme aşamalarında da uygun şartlarda demlenmesi gerekiyor" dedi.
Özellikle nemli ortamlarda saklanan kurutulmuş bitkilerde küf oluşumu görülebiliyor. Bu nedenle çay yapımında kullanılacak ürünlerin uygun koşullarda muhafaza edilmesi gerekiyor.
KIŞ ÇAYLARINI HERKES TÜKETEBİLİR Mİ
Bitki çaylarının tüketiminde kişinin yaşı, sağlık durumu ve kullandığı ilaçlar önem taşıyor.
Özellikle hamileler, emziren anneler, ileri yaştaki kişiler ve kronik hastalığı bulunanların bitkisel karışımları tüketmeden önce sağlık uzmanına danışması öneriliyor.
Düzenli ilaç kullanan kişilerde bazı bitkisel bileşenler ilaçlarla etkileşime girebiliyor. Bu durum kullanılan ilacın etkisini değiştirebiliyor veya istenmeyen yan etkilere neden olabiliyor.
Prof. Dr. Özbey, doğal ürünlerin kontrolsüz tüketilmesinin sağlık açısından risk oluşturabileceğini belirterek şu ifadeleri kullandı:
"Çünkü bunlar doğal maddeler… Tabiat eczanesinin bize lütfu olarak bakabiliriz ama vücut içerisindeki fonksiyonları açısından hiç ummadığımız zararlar da verebilir. Dolayısıyla kontrolsüz tüketmek, umduğumuz yararın aksine çeşitli zararlar da verebilir."
KIŞ ÇAYLARININ DEMLENME YÖNTEMİ ÖNEM TAŞIYOR
Kış çaylarının hazırlanmasında yapılan hatalardan biri, bütün bitkilerin aynı yöntemle demlenmesi oluyor.
Bazı bitki ve meyvelerin kaynatılması gerekirken bazılarının sıcak suda bekletilerek hazırlanması öneriliyor. Kullanılan bitkinin yapısına göre hazırlama süresi de değişebiliyor.
Prof. Dr. Özbey, kış çaylarının hazırlanmasında farklı yöntemler bulunduğunu belirterek, "Kış çaylarının demlenmesinde üç temel farklılık var… Sert meyve ve kök gruptakileri belirli süreçte kaynatma işleminden geçirmek gerekiyor. Yine bazı bitkileri demlemeyle, yani sıcak su içerisinde bir süre bekleterek bazılarını da akşamdan sabaha ılık suda beklettikten sonra tüketmek gerekiyor. Tabii bunların hepsi her bir kullanacağınız bileşene göre farklılık gösteriyor" dedi.
Bitkilerin gereğinden uzun süre kaynatılması, içerdikleri bazı bileşenlerin azalmasına ve içeceğin tadının değişmesine neden olabiliyor.
Özbey, "Gereğinden fazla kaynattığınız bileşenleri içeren bitki çayları hem acılık veriyor hem de etken maddeleri etkisini kaybediyor. Tabii bunların bir de aromaterapi özellikleri var. Uzun süre kaynattığınız zaman uçucu yağ bileşenleri de ortamdan uzaklaşmış oluyor. Yani kontrolsüz bir şekilde kaynatmak, kontrolsüz bir şekilde hazırlamak yerine usulüne uygun olarak hazırlanması, fayda sağlamak açısından önemli." ifadelerini kullandı.
KIŞ ÇAYLARI GÜNDE KAÇ FİNCAN TÜKETİLMELİ
Kış çaylarının fazla miktarda tüketilmesi, içerdiği bitkisel bileşenlere bağlı olarak çeşitli yan etkilere neden olabiliyor.
Bu nedenle günlük tüketim miktarının kullanılan bitkiye ve kişinin sağlık durumuna göre belirlenmesi gerekiyor.
Prof. Dr. Özbey, sağlıklı yetişkinler için bitki çaylarının niteliğine göre günlük tüketimin sınırlandırılması gerektiğini belirtti.
Özbey, "Çayların niteliğine göre biz bunu 1 fincanla 3 fincan arasında sınırlayalım diyoruz. Çünkü bunların etkinliği bakımından baktığınızda vücuda birçok faydaları olduğu gibi çok fazla tüketirseniz de istenmeyen zararlar oluşabiliyor. O yüzden sınırlı tüketmekte fayda var." dedi.
Uzmanın belirttiği miktar bütün bitki türleri için geçerli sabit bir tüketim önerisi olarak değerlendirilmiyor. Bazı bitkilerin daha düşük miktarlarda tüketilmesi veya belirli sağlık durumlarında tamamen kullanılmaması gerekebiliyor.
HAZIRLANAN KIŞ ÇAYLARI UZUN SÜRE BEKLETİLMEMELİ
Bitki çaylarının hazırlanmasının ardından uygun koşullarda muhafaza edilmesi de önem taşıyor.
Demlenen çayların uzun süre bekletilmesi, içerdikleri bazı bileşenlerin değişmesine ve tatlarının acılaşmasına neden olabiliyor.
Özellikle birden fazla bitkinin kullanıldığı karışımlarda her ürünün özelliklerinin dikkate alınması gerekiyor.
Kış çayları, yeterli sıvı tüketiminin bir parçası olarak değerlendirilebilse de grip ve diğer solunum yolu enfeksiyonlarının tedavisinin yerine geçmiyor.
Uzmanlar, bitki çaylarının güvenilir kaynaklardan temin edilmesini, uygun yöntemlerle hazırlanmasını ve özellikle kronik hastalığı bulunan kişilerin tüketim öncesinde sağlık uzmanına danışmasını öneriyor.
