Türk bilim insanları, 15 kanser türüne yönelik genetik riskleri belirlemeyi amaçlayan yerli test geliştirdi. Prototipi tamamlanan kitin hastanelerde kullanılması hedefleniyor.
Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) bünyesinde yürütülen çalışmalar kapsamında, ailesinde kanser öyküsü bulunan kişilerin genetik risklerini belirlemeye yönelik yerli bir test kiti geliştirildi. Türkiye Kanser Enstitüsü (TKE) tarafından hazırlanan kitin, meme, akciğer, prostat, pankreas, kalın bağırsak ve mide kanseri dahil 15 farklı kanser türüne ilişkin kalıtsal yatkınlıkların değerlendirilmesine yardımcı olması amaçlanıyor. Prototipi tamamlanan ürünün gerekli süreçlerin ardından hastanelerde kullanıma sunulması planlanıyor.
12. Türk Tıp Dünyası Kurultayı'nda tanıtılan çalışmalar hakkında bilgi veren Türkiye Kanser Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Burak Civelek, geliştirilen testin özellikle ailesinde kanser geçmişi bulunan kişilere yönelik hazırlandığını açıkladı. Bir tüp kan örneği üzerinden gerçekleştirilecek genetik incelemeyle, kişinin ilerleyen yıllarda bazı kanser türlerine yakalanma riskini artırabilecek kalıtsal değişikliklerin araştırılması hedefleniyor.
TÜSEB bünyesinde ayrıca kanser tedavisinin kişiye özel planlanmasına yardımcı olacak moleküler analiz teknolojileri ve kandaki tümör hücrelerinin incelenmesini sağlayacak likit biyopsi yöntemleri üzerinde çalışılıyor. Araştırmacılar, bu teknolojilerin kanser hastalarının takip süreçlerinde ve uygun tedavilerin belirlenmesinde kullanılmasını amaçlıyor. Projelerin bir bölümünün 2027 yılında sağlık kuruluşlarında hizmete sunulması hedefleniyor.
15 KANSER TÜRÜNDE GENETİK RİSK ARAŞTIRILACAK
Türkiye Kanser Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Burak Civelek, geliştirilen genetik testin ailesinde kanser öyküsü bulunan kişilerin kalıtsal yatkınlıklarının belirlenmesine yardımcı olacağını söyledi.
Kanserlerin bir bölümünde ailesel genetik geçişin rol oynadığını belirten Civelek, testin erken dönemde önleyici sağlık hizmetlerinin planlanmasına katkı sağlayabileceğini ifade etti.
Civelek, "Tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 10'u ailesel genetik geçişlidir. Sizin birinci derecede veya ikinci derecede akrabanızda gelişen kanser, acaba genetik olarak sizde de var mı? Siz de bu kansere ilerleyen dönemlerde yakalanabilir misiniz? Bunu, bizim tamamen Türk üreticilerle geliştirdiğimiz genetik testle sadece bir tüp kan vererek ortaya koyuyoruz. Bu kit aynı zamanda kanserle ilgili önlem alınması için yol gösteren bir kit" dedi.
Genetik testlerin kişinin kesin olarak kanser olup olmayacağını göstermediği, belirli kalıtsal değişikliklere bağlı risklerin değerlendirilmesine yardımcı olduğu biliniyor. Test sonuçlarının uzman hekimler tarafından aile öyküsü ve diğer risk faktörleriyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
YERLİ KANSER TESTİ ŞEHİR HASTANELERİNDE KULLANILACAK
Projede görev alan Doç. Dr. Demet Akdeniz Ödemiş, geliştirilen kitin 15 farklı kanser türünde genetik risk değerlendirmesi yapabilecek potansiyele sahip olduğunu belirtti.
Ödemiş, özellikle ailesinde kanser öyküsü bulunan kişilerin takip edilmesi ve gerekli önlemlerin planlanması amacıyla geliştirilen ürünün prototip aşamasının tamamlandığını açıkladı.
Ödemiş, "Meme, akciğer, prostat, pankreas, kalın bağırsak ve mide gibi 15 farklı kanser türünde riskleri tahmin edebilme potansiyeline sahip. Ürünlerimiz, piyasaya sürülüp bundan sonra özellikle ailesinde kanser öyküsü olan kişilerde kullanılabilecek. Daha bireyde kanser yokken yaşamının ilerleyen dönemlerinde kanser gelişme riskini ortaya koyup, bu kişinin daha sık doktor kontrolüyle, önleyici tedbirlerle daha kanser gelişmeden kanserin çaresini bulmuş olacağız. Prototipi tamamlandı. Sağlık Bakanlığı'mızla yapacağımız protokoller sonrası öncelikle şehir hastaneleri olmak üzere eğitim araştırma hastanelerinde veya üniversite hastanelerinde çok yakın bir zamanda halkımız bu kite ulaşabilecek" diye konuştu.
Testin hastanelerde kullanıma sunulmasına ilişkin kesin tarih açıklanmazken, Sağlık Bakanlığı ile yapılacak protokollerin ardından uygulama sürecinin başlatılması planlanıyor.
690 GENETİK BÖLGE İNCELENEREK TÜMÖR HARİTASI ÇIKARILACAK
Türkiye Kanser Enstitüsü bünyesinde yürütülen bir diğer projede ise kanser hastalarının tedavi süreçlerini desteklemek amacıyla tümörlerin moleküler yapısının incelenmesi hedefleniyor.
Geliştirilen teknolojiyle kanserin genetik yapısındaki 690 farklı bölgenin analiz edilmesi ve elde edilen sonuçların tedavi planlamasında kullanılması amaçlanıyor.
Doç. Dr. Demet Akdeniz Ödemiş, "Biz bu kitle kanserin genetik yapısında 690 farklı genetik bölgeye bakarak kapsamlı bir tümör haritası çıkarıyoruz. Bu kapsamlı tümör haritasıyla kişiye hangi tedaviden daha fazla fayda göreceği, immünoterapilerden, akıllı ilaçlardan veya kemoterapilerden fayda görüp göremeyeceği, bunların hangi sırayla kullanılması gerektiği ile ilgili geniş bir bilgi sunuyoruz. 2027 yılının ilk yarısında halkımızın hizmetine yine şehir hastaneleri başta olmak üzere bakanlığımızın belirlediği hastanelerde sunulacak" dedi.
Moleküler analiz sonuçlarının, hastanın kanser türü ve klinik durumuyla birlikte değerlendirilerek tedavi seçeneklerinin belirlenmesine yardımcı olması bekleniyor.
KAN TESTİYLE TÜMÖR HÜCRELERİ TAKİP EDİLECEK
TÜSEB bünyesinde geliştirilen bir başka teknoloji ise kan dolaşımına karışan tümör hücrelerinin tespit edilmesini amaçlıyor. Likit biyopsi olarak adlandırılan yaklaşımla, kan örneklerinden elde edilen hücrelerin incelenerek hastalığın seyri hakkında bilgi edinilmesi hedefleniyor.
Proje üzerinde çalışan Doç. Dr. Ebru Özgür, geliştirilen yöntemin özellikle kanser hastalarının takip süreçlerinde kullanılabileceğini belirtti.
Özgür, "Kanser tanısı koyarken günümüzdeki bütün teknolojilerde maalesef hastalardan biyopsi alınıyor. Biz bu yeni projemizde kanda dolaşan tümör hücrelerini izole ediyoruz. Neden izole ediyoruz? İzole edip, aslında solit yani doku biyopsi ile ulaşabileceğimiz bilgiye biz basit bir kan testiyle ulaşabiliyoruz. Böylece her defasında hastaya doku biyopsisi yapmak yerine kan testiyle hastanın daha yakından takip edilmesini sağlıyoruz. Dünyada sayılı çalışmalardan biri. Hastalık tekrar nüks eder mi? Hastaya daha erken müdahale edebilir miyiz? Bunlara yönelik bir teknoloji. PET gibi radyasyon yayan sistemlerin de çok daha az kullanılmasını sağlayacak. Sadece kan testiyle biz kanseri takip edebileceğiz ve buradaki hücrelerin değişimini gözlemleyeceğiz. Böylece daha etkili tedaviler verebileceğiz hastalara. Özellikle meme, akciğer, kalın bağırsak gibi toplumda en sık görülen 3 kanserde bu kanserlerin tüm hücresini izole edip bunlarla ilgili daha detaylı bilgiler elde etme şansımız var." diye konuştu.
Likit biyopsi teknolojisinin geliştirilmesiyle hastalığın tedaviye verdiği yanıtın ve olası değişimlerin kan örnekleri üzerinden izlenmesine yönelik yeni seçeneklerin oluşturulması amaçlanıyor.
YERLİ KANSER TEKNOLOJİLERİNDE HEDEF 2027
Türkiye Kanser Enstitüsü bünyesinde yürütülen projelerin farklı aşamalarda bulunduğu belirtildi. Genetik risk belirleme kitinin prototipi tamamlanırken, moleküler tümör analizi teknolojisinin 2027 yılının ilk yarısında hastanelerde kullanıma sunulması hedefleniyor.
Kandaki tümör hücrelerini incelemeye yönelik likit biyopsi projesinde ise araştırma ve geliştirme çalışmaları sürdürülüyor.
Geliştirilen teknolojilerin klinik kullanımına ilişkin süreçlerin tamamlanmasıyla şehir hastaneleri, eğitim ve araştırma hastaneleri ile üniversite hastanelerinde değerlendirilmesi planlanıyor.
Bununla birlikte söz konusu testlerin henüz tüm kanser türlerini kesin olarak teşhis eden veya hastalığı önleyen yöntemler olmadığı, klinik kullanım alanlarının bilimsel doğrulama ve ilgili onay süreçleriyle belirleneceği ifade ediliyor.
