COVID-19 pandemisi sırasında uygulanan kapanma tedbirleri ve sosyal kısıtlamaların biyolojik yaşlanmayla ilişkisi bilimsel araştırmaya konu oldu. Almanya'da 1.000'den fazla kişinin katılımıyla yürütülen çalışmada, pandemi döneminde algılanan stresin epigenetik yaşlanmayla bağlantısı incelendi. PNAS dergisinde yayımlanan araştırmada, stres ile hızlanmış biyolojik yaşlanma arasındaki ilişkinin özellikle 14-16 yaş grubundaki ergenlerde görüldüğü belirlendi.
Araştırmada çocuklar, ergenler ve genç yetişkinlerden alınan tükürük örnekleri karşılaştırıldı. DNA metilasyonundaki yaşla ilişkili değişimleri ölçmek amacıyla dört farklı epigenetik saat yöntemi kullanıldı. Sonuçlar, pandemi öncesi ve sonrasındaki biyolojik değişimleri değerlendirme imkânı sağladı.
PANDEMİ STRESİ BİYOLOJİK YAŞLANMAYLA NASIL İLİŞKİLENDİRİLDİ?
Münih'teki Max Planck Psikiyatri Enstitüsü'nden sinir bilimci Alicia Schowe'nin başyazarlığını yaptığı araştırmada, TwinLife Epigenetic Change Satellite (TECS) projesinin verilerinden yararlanıldı.
Çalışma kapsamında üç farklı yaş grubundan katılımcılar değerlendirildi. İlk grupta 8-10 yaşlarındaki çocuklar, ikinci grupta 14-16 yaşlarındaki ergenler, üçüncü grupta ise 20-29 yaşlarındaki yetişkinler yer aldı.
Katılımcılardan ilk tükürük örnekleri Almanya'da Mart 2020'de başlayan ilk ulusal kapanma öncesinde alındı. İkinci örnekler ise ülkenin ikinci ulusal kapanma sürecini tamamlamasının ardından 2021-2022 yıllarında toplandı.
Araştırmacılar, pandemi sürecini doğal bir deney olarak ele aldı. Böylece aynı kişilerden farklı dönemlerde alınan örnekler karşılaştırılarak küresel ölçekte yaşanan stresin epigenetik değişimlerle bağlantısı incelendi.
ÜÇ EPİGENETİK ÖLÇÜM YÖNTEMİNDE YAŞLANMA HIZI ARTTI
Araştırmada kullanılan dört epigenetik saatten üçü, pandemi öncesindeki ölçümlere kıyasla biyolojik yaşlanma hızında artış belirledi. PedBE, GrimAge2 ve DunedinPACE adı verilen yöntemlerin sonuçları, yaş gruplarına göre farklılık gösterdi.
PedBE yöntemi yalnızca çocuklar ve ergenlerde kullanılırken diğer iki ölçüm yöntemi farklı yaş gruplarını kapsadı. Üç yöntemde de iki yaş grubunda yaşlanma hızının arttığı görüldü.
Çocuklara ilişkin sonuçlar ise diğer gruplardan ayrıldı. Dört ölçüm yönteminden yalnızca biri bu yaş grubunda hızlanmış yaşlanma belirtisi ortaya koydu. Araştırma ekibi, diğer epigenetik saatlerin çocukların gelişim dönemine uygun hassasiyette olmayabileceğini değerlendirdi.
Epigenetik saatler, DNA üzerindeki metilasyon değişimlerinden yararlanarak biyolojik yaş ve yaşlanma temposu hakkında tahminler üreten ölçüm sistemleri olarak kullanılıyor. Bu yöntemler, takvim yaşından farklı olarak vücudun biyolojik süreçlerindeki değişimleri incelemeye imkân tanıyor.
ERGENLERDE SOSYAL KISITLAMALAR YAŞLANMAYLA BAĞLANTILI ÇIKTI
Araştırmanın temel bulgularından biri, pandemi döneminde hissedilen stres ile epigenetik yaşlanma arasındaki ilişkinin yalnızca ergenlerde belirlenmesi oldu.
Katılımcıların pandemi sürecinde yaşadıkları zorluklara ilişkin beyanları, biyolojik ölçüm sonuçlarıyla karşılaştırıldı. Özgürlüklerinin kısıtlanmasından ve yakın oldukları kişilerden uzak kalmaktan daha fazla etkilenen ergenlerde, hızlanmış biyolojik yaşlanma belirtilerinin daha güçlü olduğu görüldü.
Araştırmanın başyazarı Alicia Schowe, ergenlik döneminin stresin etkilerine karşı daha hassas olabileceğini belirtti.
Schowe, bu durumun ergenlikte vücutta meydana gelen değişimlerle bağlantılı olabileceğini ifade ederek kapanma tedbirlerinin de söz konusu yaş grubunu diğerlerinden daha fazla etkilemiş olabileceğini kaydetti. Özellikle arkadaşlarla görüşmenin sınırlandırılması gibi uygulamaların ergenler üzerindeki etkisinin araştırılması gerektiğini vurguladı.
Bununla birlikte stres ve biyolojik yaşlanma arasındaki ilişkinin kullanılan ölçüm yöntemine göre değiştiği belirtildi. Araştırma, pandemi döneminde yaşanan psikolojik yükün bütün yaş gruplarında aynı biyolojik sonuçları doğurmadığını ortaya koydu.
KİLO ARTIŞI VE SİGARA MARUZİYETİ DE ARAŞTIRILDI
Bilim insanları, psikososyal stresin yanı sıra fiziksel sağlıkla bağlantılı değişkenleri de değerlendirdi. Araştırma sonuçlarına göre yüksek vücut kitle indeksi ve sigara maruziyeti, tüm yaş gruplarında hızlanmış epigenetik yaşlanmayla en güçlü bağlantı gösteren faktörler arasında yer aldı.
Pandemi döneminde günlük hareketliliğin azalması ve kilo artışının yaygınlaşması da ölçüm sonuçlarıyla ilişkilendirildi. Araştırmacılar, hareketsiz yaşam tarzı ve vücut ağırlığındaki değişimlerin GrimAge2 ve DunedinPACE ölçümlerinde görülen artışlara kısmen katkıda bulunmuş olabileceğini belirtti.
Bu değerlendirme, pandemi sürecindeki biyolojik değişimlerin yalnızca psikolojik stres üzerinden açıklanamayacağını gösteriyor. Fiziksel sağlık koşulları da yaşlanma göstergeleriyle birlikte ele alınıyor.
PANDEMİNİN BİYOLOJİK ETKİLERİ İÇİN UZUN SÜRELİ TAKİP GEREKİYOR
Araştırmada tespit edilen epigenetik değişimlerin kalıcı olup olmadığı henüz bilinmiyor. Bilim insanları, pandemi döneminde ortaya çıkan biyolojik farklılıkların ilerleyen yıllarda devam edip etmediğinin belirlenmesi gerektiğini ifade ediyor.
Uzun dönemli takip çalışmalarıyla bu değişimlerin yetişkinlik dönemindeki sağlık sonuçlarıyla bağlantısı da incelenecek. Mevcut araştırma, pandemi stresinin özellikle ergenlerde biyolojik yaşlanma göstergeleriyle ilişkili olduğunu ortaya koyarken bu değişimlerin kalıcı hasara yol açtığına ilişkin kesin bir kanıt sunmuyor.
