Günlük yaşamda sık karşılaşılan unutkanlık, zaman zaman endişeye neden olabiliyor. Ancak uzmanlara göre beyin, karşılaştığı her bilgiyi aynı ayrıntıyla saklamak yerine önemli gördüğü bilgileri güçlendiriyor, ihtiyaç duyulmayan ayrıntıları ise eleme eğilimi gösteriyor.
Acıbadem Üniversitesi Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Kurt'a göre bir düşüncenin veya deneyimin zihinde sık sık tekrarlanması, özellikle güçlü duygularla birlikte yaşanması, o bilginin daha kalıcı hale gelmesine neden olabiliyor. Bu durum, bazı olumsuz anıların uzun süre hatırlanırken günlük hayatta ihtiyaç duyulan bilgilerin kolayca unutulmasını açıklayabiliyor.
UNUTMAK BEYNİN DOĞAL BİR MEKANİZMASI
Hafızanın kusursuz çalışan bir kayıt cihazı olmadığını belirten Kurt, beynin dikkat, duygu, anlam ve tekrar gibi birçok faktörün etkisiyle bilgileri işlediğini ifade etti.
Dijital ortamda sürekli içerik tüketmenin, bildirimlerin, stresin, düzensiz uykunun ve aynı anda birden fazla işle ilgilenmenin dikkati zorlayabildiğine dikkat çeken Kurt, yüzeysel biçimde işlenen bilgilerin kalıcı bir hafıza izi oluşturmayabileceğini belirtti.
Kurt, beynin tüm ayrıntıları aynı düzeyde saklaması durumunda yeni bilgileri öğrenmenin ve doğru kararlar vermenin zorlaşabileceğini vurgulayarak, unutmanın günlük zihinsel işleyişin doğal bir parçası olduğunu kaydetti.
BİR ODAYA GİRİNCE NEDEN NE YAPACAĞIMIZI UNUTUYORUZ?
Bir odaya girildiğinde neden oraya gidildiğinin kısa süreliğine unutulması, psikoloji literatüründe “kapı eşiği etkisi” olarak biliniyor. Bu durum, bir ortamdan diğerine geçerken beynin bağlamı güncellemesiyle ilişkilendiriliyor.
Yeni bir ortama geçildiğinde çalışma belleğindeki bilgi dikkatin odağından çıkabiliyor. Yoğun iş temposu, telefon bildirimleri ve sık sık bölünen dikkat de bu tür unutkanlıkların daha sık yaşanmasına neden olabiliyor.
Kurt, bu durumlarda sorunun çoğu zaman hafızadan ziyade dikkatle ilgili olabileceğini belirtti. Kısa bir süre durup yeniden odaklanmak veya hatırlamayı sağlayacak bir ipucuyla karşılaşmak, unutulan bilginin yeniden akla gelmesine yardımcı olabiliyor.
UNUTKANLIK NE ZAMAN CİDDİYE ALINMALI?
Zaman zaman isimleri unutmak, anahtarın yerini karıştırmak veya randevuları hatırlamakta gecikmek her zaman bir hastalığa işaret etmiyor. Ancak unutkanlığın günlük yaşamı belirgin biçimde etkilemesi ve zamanla kötüleşmesi durumunda uzman değerlendirmesi gerekiyor.
Aynı soruların sık sık tekrarlanması, tanıdık ortamlarda yön bulmakta zorlanılması ve para yönetimi gibi günlük işlerin yerine getirilmesinde güçlük yaşanması dikkat edilmesi gereken belirtiler arasında bulunuyor.
Kurt, uykusuzluk, depresyon, kronik stres, yoğun çalışma temposu, bazı ilaçlar ve dikkat dağınıklığının da hafızayı etkileyebileceğini belirterek, günlük yaşamı aksatan veya giderek artan unutkanlıklarda bir uzmana başvurulması gerektiğini vurguladı.
KÖTÜ ANILARIN ETKİSİ AZALTILABİLİR
Travmatik veya olumsuz anıları tamamen silmek mümkün olmasa da bu anıların oluşturduğu duygusal yükü azaltmaya yönelik yaklaşımlar bulunuyor. Kurt'a göre psikoterapi, sağlıklı baş etme yöntemleri ve gerektiğinde profesyonel destek, kişinin geçmişte yaşadığı olaylarla kurduğu ilişkiyi değiştirmesine yardımcı olabiliyor.
Buradaki amaç, anıyı tamamen ortadan kaldırmaktan çok kişinin yaşamı üzerindeki olumsuz etkisini azaltmak olarak öne çıkıyor.
HAFIZAYI KORUMAK İÇİN 5 ÖNERİ
Prof. Dr. Murat Kurt, hafızayı ve bilişsel işlevleri desteklemek için şu alışkanlıklara dikkat çekti:
Kaliteli uyku: Düzenli uyku saatleri belirlemek ve yeterli uyumaya özen göstermek.
Fiziksel aktivite: Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta egzersiz yapmak.
Zihinsel olarak aktif kalmak: Yeni beceriler öğrenmek, farklı deneyimlere açık olmak ve zihinsel merakı sürdürmek.
Sosyal ilişkileri korumak: Güçlü sosyal bağlar kurmak ve sosyal yaşamın içinde kalmak.
Dikkati yönetmek: Özellikle odaklanma gerektiren işlerde bildirimleri ve dikkat dağıtıcı unsurları azaltmak.
Dengeli beslenmek ve stresi yönetmek de beyin sağlığını destekleyen alışkanlıklar arasında yer alıyor. Uzmanlara göre hafızayı korumak için tek bir mucize yönteme yönelmek yerine, günlük yaşamda sürdürülebilir alışkanlıklar edinmek önem taşıyor.
