Altın ithalatına getirilen kota, Türkiye’nin küresel ihracattaki payını geriletti. İhracat 2023 sonundan 2026’nın ilk çeyreğine kadar yüzde 43,9 azaldı.

Türkiye’de işlenmemiş altın ithalatına Ağustos 2023’te getirilen kota, mücevher ve kuyumculuk sektörünün uluslararası ticaretteki konumunu etkiledi. Cari açığı azaltmak amacıyla uygulamaya alınan düzenlemenin ardından Türkiye’nin dünya altın ihracatından aldığı pay, 2023’ün son çeyreğindeki yüzde 2,44 seviyesinden 2026’nın ilk çeyreğinde yüzde 0,67’ye geriledi. Aynı dönemde küresel altın ihracatı yüzde 103,6 büyüyerek 392,2 milyar dolara ulaşırken Türkiye’nin ihracatı yüzde 43,9 düşüşle 2,63 milyar dolara indi.

Çeyreklik dış ticaret verileri, Türkiye ile dünya piyasaları arasındaki ayrışmanın boyutunu ortaya koydu. 2023’ün son çeyreğinde 4 milyar 700 milyon dolar olan Türkiye’nin altın ihracatı, 2026’nın ilk çeyreğinde 2 milyar 637 milyon dolara geriledi. Dünya genelinde ise aynı dönemde ihracatın dolar bazındaki değeri 192 milyar 649 milyon dolardan 392 milyar 229 milyon dolara yükseldi.

Türkiye’nin küresel ihracattaki payındaki düşüş yüzde 72,4 olarak hesaplandı. Böylece ülkenin dünya altın ticaretindeki ağırlığı yaklaşık üçte bire kadar indi. Veriler, küresel ticaret hacminin genişlediği bir dönemde Türkiye’nin ihracat gelirlerinin gerilediğini gösterdi.

ALTIN KOTASI KÜRESEL İHRACAT PAYINI YÜZDE 72 DÜŞÜRDÜ

Türkiye’nin dünya altın ihracatındaki payı, kota uygulamasının ardından çeyrekler arasında farklılık gösterdi. 2024’ün ilk çeyreğinde yüzde 1,2 seviyesinde bulunan oran, yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 2,1’e kadar yükseldi. Ancak bu toparlanma sonraki dönemlerde devam etmedi.

2025 yılında Türkiye’nin küresel ihracattaki payı ilk çeyrekte yüzde 1,4, ikinci çeyrekte yüzde 1,1, üçüncü çeyrekte yüzde 1,2 ve son çeyrekte yüzde 0,9 olarak kaydedildi. 2026’nın ilk üç ayında ise oran yüzde 0,67’ye kadar düştü. Yuvarlanmış hesaplamada yüzde 0,7 olarak ifade edilen bu seviye, incelenen dönem içerisindeki en düşük oran oldu.

Yıllık karşılaştırmada da Türkiye ile dünya piyasaları arasındaki fark belirginleşti. 2026’nın ilk çeyreğinde küresel altın ihracatı, 2025’in aynı dönemine göre yüzde 34,6 arttı. Türkiye’nin ihracatı ise aynı zaman aralığında yüzde 34,3 azaldı. Küresel pazardaki büyümeye rağmen Türkiye’nin ihracat hacmindeki gerileme, pazar payındaki kaybı hızlandırdı.

Altın Kotası Sonrası Ihracat Payı Geriledi1

İŞLENMEMİŞ ALTIN İTHALATINA KOTA AĞUSTOS 2023'TE GELDİ

İşlenmemiş altın ithalatına yönelik kota uygulaması, 7 Ağustos 2023 tarihinde yürürlüğe girdi. Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından cari açığın ve dış ticaret dengesindeki baskının azaltılması amacıyla başlatılan düzenlemede aylık ithalat sınırı 12 ton olarak belirlendi.

Söz konusu miktar, uzun dönemli aylık altın ithalat ortalaması olan 8 tonun 1,5 katı esas alınarak oluşturuldu. Ancak uygulama, altın işleyen üreticiler ve ihracatçılar açısından hammadde tedarikinde yeni bir maliyet unsuru haline geldi.

Sektör temsilcilerinin itirazlarının başında uluslararası piyasa fiyatlarından altın temin edilememesi geliyor. Kota nedeniyle iç piyasada oluşan fiyat farkının, üreticilerin maliyetlerini artırdığı belirtiliyor. Türkiye'de altının uluslararası piyasalara kıyasla pahalı hale geldiği dönemlerde kilogram başına fiyat farkının 12 bin dolara kadar çıktığı ifade ediliyor.

Bu durumun özellikle dış pazarlara üretim yapan firmaların rekabet gücünü sınırladığı, bazı siparişlerin kaybedilmesine ve üretimin farklı ülkelere yönelmesine neden olduğu aktarılıyor. Mücevher üretiminde hammadde maliyetinin yanı sıra işçilik giderleri de fiyat rekabetinde belirleyici oluyor.

İÇ PİYASADAKİ FİYAT FARKI İHRACATI ETKİLEDİ

Son dönemde iç talepte yaşanan zayıflamayla birlikte Türkiye ile uluslararası piyasalar arasındaki altın fiyat farkında değişim yaşandı. Bazı dönemlerde Türkiye'deki fiyatların dünya piyasalarının altına gerilediği, ardından aradaki farkın yeniden kapandığı bildirildi.

Fiyat makasının daralması, mücevher ve takı üreticilerinin uluslararası pazarlardaki rekabet koşullarını iyileştirdi. Bu süreçte ihracat tarafında artış kaydedilirken altın ithalatında gerileme görüldü.

Verilere göre Türkiye'nin altın ithalatı ekim ayında yüzde 78,6 azalarak 2,87 tona düştü. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) verileri de mücevher sektöründe ihracat artışına işaret etti. Sektörün ihracatı, geçen yılın aynı ayına kıyasla yüzde 33,8 yükselerek 568,4 milyon dolardan 760,8 milyon dolara çıktı.

Bununla birlikte iç piyasada altına yönelik talebin yeniden artması, fiyat farkının gelecekteki seyrine ilişkin beklentileri değiştirdi. Yatırım fonlarından çıkan paranın altına yönelmesi ve döviz kurunda artış beklentisi, fiziki altın alımlarını etkileyen gelişmeler arasında yer aldı.

KUYUMCULUK SEKTÖRÜNDE FİYAT MAKASI YENİDEN GÜNDEMDE

İstanbul Mücevherciler Kuyumcular ve Sarraflar Derneği Başkan Yardımcısı Mehmet Ali Yıldırımtürk, uluslararası piyasa ile Türkiye arasındaki fiyat farkının son dönemde önemli ölçüde daraldığını ancak bu durumun kalıcı olmayabileceğini söyledi.

Fiyat farkının geçmişte kilogram başına 300 dolara kadar çıktığını belirten Yıldırımtürk, mevcut seviyenin 20-50 dolar aralığında bulunduğunu ifade etti. Türkiye'de altının şu anda uluslararası piyasaya göre biraz daha pahalı olduğunu kaydeden Yıldırımtürk, iç talebin devam etmesi halinde fiyat farkının yeniden kilogram başına 1.500 dolara ulaşabileceğini öngördü.

Kapalıçarşı'daki son işlemlere de değinen Yıldırımtürk, yatırım fonlarından parasını çeken kişilerin altına yöneldiğini belirtti. Geçtiğimiz hafta vergi kaynaklı gelişmeler ve nakit ihtiyacı nedeniyle satışların yaşandığını aktaran Yıldırımtürk, piyasadaki hareketliliğe ilişkin şu değerlendirmede bulundu:

“Geçtiğimiz hafta hem vergi kaynaklı gelişmeler hem de nakit ihtiyacı nedeniyle satışlar vardı. Ancak altın fiyatları gerilemesine rağmen panik satışı görmüyoruz. Yatırımcılar yalnızca ihtiyaçları kadar altın satıyor. Buna karşılık fonlardan çıkan para altına geliyor."

MÜCEVHER İHRACATINDA FİYAT AVANTAJI BELİRLEYİCİ

Yıldırımtürk, Türkiye ile uluslararası piyasalar arasındaki fiyat farkının kapanmasının mücevher ihracatına olumlu yansıdığını belirtti. Türkiye'de altının dünya piyasalarından daha ucuz olduğu dönemlerin ihracatçılar açısından avantaj oluşturduğunu kaydeden Yıldırımtürk, mücevher ihracatında açıklanan yüzde 12'lik artışta bu koşulların da etkili olduğunu değerlendirdi.

İç ve dış piyasa arasındaki fiyat farkının azalmasının rekabet imkânlarını genişlettiğini belirten Yıldırımtürk, yılbaşı öncesinde dış talepte yaşanabilecek hareketliliğin ihracatı destekleyebileceğini söyledi. Fiyat farkının yeniden açılması halinde ise mevcut avantajın zayıflayabileceğini dile getirdi.

Uluslararası piyasalarda altın fiyatlarının gerilemesinde nakit ihtiyacının da etkili olduğunu ifade eden Yıldırımtürk, özellikle büyük teknoloji ve çip şirketlerinin yüksek tutarlı yatırım harcamalarının piyasalardaki likiditeyi etkilediğini belirtti.

Altın alışverişinde kimlik sınırı yükseldi
Altın alışverişinde kimlik sınırı yükseldi
İçeriği Görüntüle

Türkiye'nin altın ihracatındaki gelecekteki performansı, hammaddeye erişim koşulları, iç piyasa fiyatları ve uluslararası talebin seyrine bağlı olacak. Kota uygulamasının üretim maliyetleri ve ihracat rekabeti üzerindeki etkisi ise kuyumculuk sektörünün gündemindeki yerini koruyor.

Kaynak: ekonomi