Uzmanlar, yapay zeka destekli ilaç tasarımının ilaç geliştirme süreçlerini hızlandırıp maliyetleri azaltabileceğini belirtiyor.
Uzmanlar, yapay zekanın ilaç geliştirme sürecinde önemli bir karar destek aracı olduğunu ancak deneysel doğrulamanın vazgeçilmez olduğunu vurguluyor.
YAPAY ZEKA YENİ MOLEKÜLLER TASARLAYABİLİYOR
Biruni Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Abdulilah Ece, üretken yapay zeka modellerinin yalnızca mevcut molekülleri taramakla kalmadığını, belirli hastalık hedefleri için daha önce sentezlenmemiş yeni moleküller tasarlayabildiğini belirtti.
Yapay zeka tarafından tasarlanan bazı moleküllerin deneysel çalışmalarla doğrulanmasının, teknolojinin ulaştığı seviyeyi gösterdiğini ifade etti.
YERLİ İLAÇ GELİŞTİRME SÜRECİNE KATKI SAĞLIYOR
Ece, yapay zeka destekli sistemlerin Türkiye'nin yerli ve özgün ilaç geliştirme hedefini güçlendirebileceğini belirterek, hastalık hedefinin belirlenmesinden molekül tasarımına, sanal taramadan yan etki tahminine kadar birçok aşamanın ülke içinde gerçekleştirilebileceğini söyledi.
Yerli ilaç geliştirmenin yalnızca üretim değil, özgün molekül tasarımı, patent, bilimsel bilgi birikimi ve üretim teknolojisini de kapsayan bütüncül bir süreç olduğunu vurguladı.
İLAÇ GELİŞTİRME SÜRECİNİ HIZLANDIRIYOR
Geleneksel ilaç geliştirme çalışmalarında binlerce molekülün tek tek sentezlenip test edilmesinin uzun zaman ve yüksek maliyet gerektirdiğini belirten Ece, yapay zekanın milyonlarca molekülü kısa sürede değerlendirerek yeni adaylar önerebildiğini ifade etti.
Ayrıca yapay zekanın çözünürlük, emilim, metabolizma, toksisite ve vücuttan atılım gibi özellikler hakkında erken aşamada öngörüler sunarak laboratuvara taşınacak adayların daha doğru seçilmesini sağladığını kaydetti.
BİLGİSAYAR DESTEKLİ İLAÇ TASARIMI FARKLI HASTALIKLARDA KULLANILIYOR
Prof. Dr. Ece, bilgisayar ve yapay zeka destekli ilaç tasarım merkezlerinde moleküler kenetleme, sanal tarama, moleküler dinamik ve kuantum hesaplamaları gibi yöntemlerden yararlanıldığını belirtti.
Bu çalışmaların Alzheimer hastalığı, kanser, mikrobiyal enfeksiyonlar, enflamasyon ve aşı geliştirme gibi birçok alanda sürdürüldüğünü ifade etti.
DENEYSEL DOĞRULAMA ŞART
Yapay zekanın önerdiği moleküllerin doğrudan ilaç olarak kabul edilemeyeceğini vurgulayan Ece, bilgisayar ortamındaki tahminlerin hücre, doku, hayvan ve klinik araştırmalarla doğrulanmasının zorunlu olduğunu söyledi. Yapay zekanın ilaç geliştirme sürecini hızlandıran önemli bir karar destek aracı olduğunu ancak tek başına ilaç geliştiremeyeceğini belirtti.
BAŞARI İÇİN ORTAK ÇALIŞMA GEREKİYOR
Ece, biyoloji, kimya ve tıp alanındaki uzmanların birlikte çalışmasının önemine dikkat çekerek, üniversiteler, araştırma merkezleri, teknoparklar ve ilaç sanayisinin iş birliği yapması halinde Türkiye'nin özgün ilaç geliştirme kapasitesinin önemli ölçüde güçlenebileceğini ifade etti.
Yapay zekanın etkin kullanılabilmesi için nitelikli veri ve uzman insan kaynağının kritik öneme sahip olduğunu sözlerine ekledi.
