Dünya’nın dönüşü ile bilgisayarlar, telekomünikasyon ağları ve enerji sistemlerinde kullanılan standart zaman arasında küçük farklılıklar oluşuyor. Bu farkı dengelemek amacıyla 1972’den bu yana kullanılan artık saniye uygulaması, uluslararası zaman ölçümünün geleceği açısından yeniden değerlendiriliyor.
Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu üyesi ülkelerin, uygulamanın kaldırılmasına yönelik bir teklifi oylamaya hazırlandığı belirtiliyor. Önerinin kabul edilmesi halinde zaman ölçümünde önemli bir değişikliğe gidilmesi bekleniyor.
ARTIK SANİYE NEDEN KULLANILIYOR?
Artık saniye, iki farklı zaman ölçüm sistemi arasındaki farkı dengelemek için uygulanıyor. Astronomik zaman, Dünya’nın dönüşüne göre belirlenirken Eşgüdümlü Evrensel Zaman (UTC), hassas atom saatleriyle ölçülüyor.
Ancak Dünya sabit bir hızla dönmüyor. Ay’ın yerçekimi, gezegenin iç yapısındaki hareketler ve iklim değişikliğine bağlı buzulların erimesi gibi etkenler, Dünya’nın dönüş hızını etkileyebiliyor.
Bu nedenle 1972’den bu yana küresel saatlere toplam 27 artık saniye eklendi. Uygulama günlük yaşamda çoğu kişi tarafından fark edilmese de hassas zaman ölçümüne dayanan sistemler için önem taşıyor.
TEK SANİYELİK DEĞİŞİKLİKLER SİSTEMLERİ ETKİLEYEBİLİYOR
Artık saniyelerin düzensiz aralıklarla eklenmesi, dijital altyapılarda çeşitli sorunlara yol açabiliyor. Özellikle veri sunucuları, finansal işlem sistemleri ve hassas zamanlama gerektiren teknolojiler bu değişikliklerden etkilenebiliyor.
2012’de eklenen bir artık saniyenin bazı sosyal medya ağları ve uçak rezervasyon sistemlerinde aksaklıklara neden olduğu aktarılıyor. 2016’nın sonunda gerçekleştirilen son eklemenin ardından da bazı bulut hizmetlerinde kısa süreli kesintiler yaşandığı belirtiliyor.
GPS gibi modern navigasyon sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte astronomik zamana doğrudan bağlı kalma ihtiyacı da değişti. Bu gelişmeler, artık saniye uygulamasının geleceğine ilişkin tartışmaları hızlandırdı.
NEGATİF ARTIK SANİYE İHTİMALİ GÜNDEMDE
Tartışmaların önem kazanmasının nedenlerinden biri de negatif artık saniye ihtimali. Dünya’nın dönüş hızındaki kısa vadeli değişimler nedeniyle, gelecekte bir saniye eklemek yerine UTC’den bir saniye çıkarılması gerekebilir.
Daha önce uygulanmamış olan bu yöntem, dijital sistemlerde yeni sorunlar ortaya çıkarabilir. Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosunun açıklamasına göre kritik altyapı işletmecileri böyle bir değişikliğe hazırlıklı olmayabilir.
YENİ DÜZENLEME NE GETİRECEK?
Üye ülkeler, 2022’de yapılan toplantıda artık saniyenin 2035 yılına kadar kademeli olarak kaldırılmasını öngören bir kararı kabul etmişti. Yeni öneri de atom zamanının Dünya’nın dönüşüne göre belirlenen astronomik zamandan giderek uzaklaşmasına izin verilmesini içeriyor.
Böylece saatlere düzenli olarak artık saniye eklenmesi uygulamasının sona ermesi hedefleniyor. Öneride iki zaman sistemi arasındaki farkın en fazla bir saate ulaşması öngörülüyor. Bu büyüklükte bir farkın oluşmasının ise 3 bin yıldan fazla sürebileceği belirtiliyor.
Gelecekte bu farkın bir saate yaklaşması durumunda, yeni nesillerin artık saat uygulamasını değerlendirerek zaman ölçümünde farklı bir yönteme karar vermesi gündeme gelebilir.
