Dünya Sağlık Örgütü tarafından küresel salgın ilan edilen COVID-19 pandemisinin üzerinden 6 yıl geçti. Salgın, dünya genelinde sağlık sistemlerinden ekonomiye kadar pek çok alanda derin etkiler bırakırken milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine neden oldu. Salgın döneminde uygulanan kısıtlamalar, karantina uygulamaları ve aşı çalışmaları küresel ölçekte sağlık politikalarının yeniden şekillenmesine yol açtı.
Uzmanlara göre salgının akut kriz dönemi geride kalsa da virüs tamamen ortadan kalkmış değil. Dünya genelinde sağlık otoriteleri covid-19’u artık kalıcı bir halk sağlığı tehdidi olarak değerlendiriyor ve diğer solunum yolu hastalıklarıyla birlikte izlemeye devam ediyor.
SALGININ İLK İZLERİ ÇİN’DE ORTAYA ÇIKTI
Covid-19’un ilk izleri 17 Kasım 2019’da Çin’in Hubey eyaletine bağlı Vuhan kentinde görüldü. Nedeni bilinmeyen solunum yolu rahatsızlığı şikayetiyle hastaneye başvuran hastaların ardından bölgede akciğer iltihabına neden olan yeni bir virüs tespit edildi.
Dünya Sağlık Örgütü, 31 Aralık 2019’da Vuhan’da kaynağı bilinmeyen bir solunum yolu hastalığının yayıldığını duyurdu. Salgının kısa sürede farklı ülkelere yayılması üzerine örgüt 30 Ocak 2020’de küresel acil durum ilan etti. 11 Şubat 2020’de ise hastalığa resmi olarak covid-19 adı verildi.
Salgının hızla yayılmasıyla birlikte 11 Mart 2020’de hastalık küresel salgın olarak tanımlandı. Aynı gün birçok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de ilk covid-19 vakası tespit edildi ve salgınla mücadele tüm ülkelerin öncelikli gündem maddesi haline geldi.
KAPANMALAR VE KARANTİNALAR DÜNYA GENELİNDE UYGULANDI
Salgının yayılma hızının artmasıyla birlikte birçok ülkede geniş çaplı tedbirler hayata geçirildi. İş yerleri, okullar ve kamuya açık alanlar geçici olarak kapatıldı. İnsanlar uzun süre evlerinde kalmak zorunda kaldı ve pek çok sektörde uzaktan çalışma modeli uygulanmaya başladı.
Sağlık otoriteleri toplumun virüsten korunması için maske, mesafe ve hijyen kurallarına dikkat edilmesi gerektiğini vurguladı. Hastanelerde ve belirlenen merkezlerde karantina uygulamaları devreye alındı. Ayrıca yurt dışı seyahatlerinde ve hastalık belirtileri gösteren kişiler için PCR testleri zorunlu hale getirildi.
Bu süreçte eğitimden ticarete kadar pek çok alan dijital ortama taşınırken salgın, sosyal ve ekonomik yaşam üzerinde önemli etkiler yarattı.
TARİHİN EN HIZLI AŞI GELİŞTİRME SÜREÇLERİNDEN BİRİ YAŞANDI
Covid-19 salgını, tıp tarihinde en hızlı aşı geliştirme süreçlerinden birinin yaşanmasına da neden oldu. 2020 yılı içinde başlayan yoğun bilimsel çalışmalar kısa sürede sonuç verdi ve aynı yılın sonunda ilk aşılar uygulanmaya başladı.
Uğur Şahin ve Özlem Türeci’nin kurucu ortakları arasında bulunduğu BioNTech, Pfizer ile birlikte geliştirdiği aşıyla önemli bir başarı elde etti. Aşı, İngiltere’deki İngiltere İlaç ve Sağlık Ürünleri Düzenleme Kurumu tarafından 2 Aralık 2020’de onaylanarak dünyada tescillenen ilk covid-19 aşısı oldu.
Aşıların devreye girmesiyle birlikte 2021 yılından itibaren birçok ülkede kontrollü normalleşme süreci başladı. Ancak virüs mutasyona uğrayarak Alfa, Beta, Delta, Gama ve Omicron gibi varyantların ortaya çıkmasına neden oldu.
COVID-19 ARTIK KALICI BİR HALK SAĞLIĞI TEHDİDİ
Salgın yönetimi sürecinde uluslararası kurumlar ve hükümetler zaman zaman eleştirilerin hedefi oldu. Salgına verilen küresel yanıtın yetersiz olduğu, bazı önlemlerin geç alındığı ve farklı ülkeler arasında veri paylaşımı konusunda sorunlar yaşandığı yönünde tartışmalar gündeme geldi.
2023 yılında Dünya Sağlık Örgütü, covid-19’un uluslararası öneme sahip halk sağlığı acil durumu statüsünü kaldırdı. Aralık 2025 itibarıyla ise virüs artık bir acil kriz olarak değil, sağlık sistemlerinin sürekli izlediği kalıcı bir halk sağlığı tehdidi olarak tanımlanıyor.
Örgütün yeni yol haritası, covid-19’un mevsimsel grip gibi diğer solunum yolu hastalıklarıyla birlikte değerlendirilmesini ve sağlık sistemlerinin bu tür hastalıklara entegre şekilde hazırlıklı olmasını öngörüyor.
VİRÜS HALA DÜNYA GENELİNDE DOLAŞIMDA
Salgının en ağır dönemi geride kalmış olsa da covid-19 tamamen ortadan kalkmış değil. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre 25 Şubat itibarıyla dünya genelinde 774 milyon 771 binden fazla vaka kaydedildi. Salgın nedeniyle hayatını kaybedenlerin sayısı ise 7 milyon 110 bini aştı.
Uzmanlar, özellikle ileri yaş grupları ve kronik hastalığı bulunan bireyler için virüsün risk oluşturmaya devam ettiğini belirtiyor. Küresel ölçekte uygulanan covid-19 aşısı dozu ise 13 milyarı aşmış durumda.
