ODTÜ, Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi araştırmacıları, yapay zeka destekli sistemle balın bitkisel kaynağını belirlemeye hazırlanıyor. Proje kapsamında sahte balla mücadele için Türkiye'nin ilk milli dijital polen veri bankasının oluşturulması da hedefleniyor.
Balın gerçekliğinin ve hangi bitkilerden elde edildiğinin belirlenmesinde önemli rol oynayan polen analizleri, yapay zeka teknolojisiyle otomatik hale getirilecek.
Türk araştırmacılar tarafından geliştirilen sistem sayesinde bal örneklerindeki polenler tanımlanarak ürünlerin beyan edilen bitkisel özellikleri bilimsel verilerle incelenebilecek. Böylece sahte ve tağşişli balların tespitinde laboratuvarlara yeni bir teknolojik imkan sunulacak.
Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ), Ankara Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesi işbirliğiyle yürütülen "AutoPol: Otomatize Polen Tanımlama ve Flora Takip Sistemi Geliştirilmesi" projesi, TÜBİTAK 1001 Programı kapsamında destekleniyor.
ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi (ROMER) araştırmacılarının da görev aldığı projede, polenlerin tanımlanması için otomasyon ve yapay zeka teknolojileri bir araya getiriliyor.
POLENLERİ YAPAY ZEKA TANIYACAK
Proje kapsamında sahadan ve bal örneklerinden elde edilen polenler, otomatik tarama ve odaklama özelliklerine sahip özel bir mikroskop sistemiyle görüntülenecek. Dijital ortama aktarılan görüntüler, yapay zeka destekli yazılımlar tarafından analiz edilerek polenlerin türü ve sayısı belirlenecek.
Geliştirilecek sistemle özellikle belirli bir bitkiden üretildiği belirtilen balların bu iddiaları taşıyıp taşımadığı araştırılabilecek. Böylece uzmanların mikroskop altında polenleri tek tek incelemesini gerektiren analiz süreçlerinin hızlandırılması ve standart hale getirilmesi amaçlanıyor.
SAHTE BALLA MÜCADELEDE YENİ TEKNOLOJİ
Projenin yürütücüsü ve ODTÜ Robotik ve Yapay Zeka Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi araştırmacısı Dr. Babür Erdem, çalışmanın üç üniversitenin işbirliğiyle sürdürüldüğünü belirtti.
Türkiye'nin dünya bal üretiminde üçüncü sırada bulunduğunu ifade eden Erdem, piyasadaki sahte ve tağşişli ürünlerin tespitinde polen analizlerinin önemli bir yere sahip olduğunu söyledi.
Mevcut analiz yöntemlerinde uzmanların uzun süre çalışması gerektiğine dikkati çeken Erdem, yapay zeka destekli sistemle bu sürecin büyük ölçüde otomatikleştirileceğini kaydetti.
Sistemin çalışma prensibini anlatan Erdem, polenlerin mikroskop altında otomatik olarak taranacağını, yapay zekanın polen türlerini ve sayılarını belirleyerek sonuçları rapor halinde sunacağını ifade etti. Böylece balın bitkisel kökeninin daha hızlı incelenebileceğini belirtti.
TÜRKİYE'NİN MİLLİ POLEN VERİ BANKASI KURULACAK
Projenin önemli hedeflerinden biri de Türkiye'nin ilk milli dijital polen veri bankasını oluşturmak.
Çalışma kapsamında farklı bölgelerden toplanacak polen örnekleri fiziksel preparatlar halinde saklanacak ve görüntüleri dijital veri tabanına aktarılacak. Böylece Türkiye'nin bitki çeşitliliğine ilişkin kapsamlı bir bilimsel kaynak oluşturulması hedefleniyor.
Erdem, milli dijital polen veri bankasının projenin önemli çıktılarından biri olacağını belirterek çalışmanın Türkiye'de bu alanda bir ilk olma özelliği taşıdığını söyledi.
Dünyada benzer çalışmaların bulunduğunu ancak Türkiye'de henüz bu kapsamda bir polen veri bankasının oluşturulmadığını aktaran Erdem, elde edilecek verilerin biyolojik çeşitliliğin ve çevresel değişimlerin incelenmesine de katkı sağlayacağını ifade etti.
ALERJİ VE HAVA KALİTESİ ARAŞTIRMALARINDA DA KULLANILACAK
Projenin ilerleyen aşamalarında geliştirilen sistemin yalnızca bal analizlerinde değil, farklı bilimsel çalışmalarda da kullanılması planlanıyor.
Havadaki polenlerin toplanarak tanımlanmasıyla alerjenlerin izlenmesi, hava kalitesinin değerlendirilmesi ve bölgesel bitki örtüsündeki değişimlerin takip edilmesi mümkün olabilecek.
Erdem, sistemin ilerleyen süreçte bakanlıklar ve özel laboratuvarlar tarafından da kullanılabileceğini belirtti.
Mevcut yöntemde bir bal örneğinin incelenmesi için uzmanların uzun saatler harcadığını hatırlatan Erdem, yeni teknolojiyle örneklerin hazırlanmasının ardından tarama ve tanımlama işlemlerinin otomatik yürütülebileceğini söyledi.
Geliştirilecek sistemle daha fazla örneğin kısa sürede incelenmesi, uzman iş gücünden ve zamandan tasarruf sağlanması hedefleniyor. Teknolojinin, balın bitkisel kökeninin belirlenmesinin yanı sıra sahte ürünlerle mücadelede de laboratuvarların çalışmalarını kolaylaştırması bekleniyor.
