Türkiye'de hızlandırıcı teknolojileri alanında yürütülen bilimsel çalışmalarda yeni bir aşamaya geçildi. Ankara Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Türk Hızlandırıcı ve Işınım Laboratuvarı'nda (TARLA), bilim insanlarının kurduğu sistem kullanılarak ilk ışınlama deneyi gerçekleştirildi.
Yükseköğretim Kurulunun (YÖK) açıklamasına göre mayıs ayında yapılan deneyde, farklı malzemelerin radyasyon karşısındaki davranışları incelendi.
Ankara Üniversitesi Gölbaşı yerleşkesindeki laboratuvarda cam ve pleksiglas örnekleri, hızlandırılmış elektronlardan elde edilen gama ışınlarına maruz bırakıldı.
Deneyin ardından cam örneklerinde renk değişimleri, pleksiglas örneklerinde ise yapısal değişiklikler ve kırılmalar gözlemlendi.
Elde edilen sonuçlar, laboratuvarın malzemelerin radyasyona karşı dayanıklılığının araştırılmasında kullanılabileceğini ortaya koydu.
TÜRK BİLİM İNSANLARI İLK IŞINLAMA DENEYİNİ GERÇEKLEŞTİRDİ
TARLA Müdürü Dr. Özlem Karslı, kendi kurdukları hızlandırıcı sistemiyle ilk kez malzeme örneklerini ışınladıklarını belirtti.
Deneyde gözlemlenen değişimlerin beklenen sonuçlarla örtüştüğünü ifade eden Karslı, çalışmanın Türkiye'nin bilimsel araştırma altyapısı açısından önem taşıdığını söyledi.
Karslı, deneyin sonuçlarını değerlendirirken, "Bu ışınlama deneyleriyle Türkiye, aslında bilimsel camiada önemli bir eşiği geçmiş oldu." ifadelerini kullandı.
UYDU TEKNOLOJİLERİNDE KULLANILABİLECEK
TARLA'daki araştırmaların önemli kullanım alanlarından birini uzay teknolojileri oluşturuyor.
Uzay ortamındaki radyasyon, uydularda kullanılan kamera, lens ve sensör gibi bileşenlerde bozulmalara neden olabiliyor.
Laboratuvarda yürütülen çalışmalarla bu malzemelerin radyasyondan nasıl etkilendiğinin belirlenmesi ve oluşan hasarların giderilmesine yönelik yöntemlerin araştırılması hedefleniyor.
Karslı, radyasyondan etkilenen uydu camları ve lenslerinin iyileştirilerek yeniden kullanılmasına yönelik çalışmalar yürüttüklerini belirtti.
Altyapının savunma sanayisindeki optik sistemlerin geliştirilmesinde ve çeşitli teknolojik ürünlerde kullanılan malzemelerin dayanıklılık testlerinde de değerlendirilebileceği ifade edildi.
KANSER TEDAVİSİ ARAŞTIRMALARINA DA KATKI SAĞLAYABİLİR
Laboratuvarın gelecekte kullanılabileceği alanlar arasında tıbbi araştırmalar da bulunuyor.
Karslı, tıbbi görüntüleme ve kanser tedavisinde kullanılabilecek izotopların geliştirilmesine yönelik ön araştırmaların TARLA bünyesinde gerçekleştirilebileceğini kaydetti.
Bu çalışmaların, laboratuvarın araştırma kapasitesinin geliştirilmesiyle farklı bilimsel alanlara katkı sağlaması amaçlanıyor.
RADYASYONUN UZUN SÜRELİ ETKİLERİ İNCELENEBİLECEK
TARLA Hızlandırıcı Birim Yöneticisi Barış Yıldırım Demir, deneyde süperiletken modüller kullanılarak elektronların hızlandırıldığını belirtti.
Hızlandırıcı teknolojisinin, malzemelerin uzun süreli radyasyon etkilerine karşı davranışlarını daha kısa sürede incelemeye imkân sağladığını ifade eden Demir, "Bir dakika ışınlamayla biz, güneşin verdiği 20 yıllık etkiyi bir dakikada öğrenebiliriz." dedi.
Demir, laboratuvarın araştırmacıların kullanımına açılması için hazırlıkların devam ettiğini bildirdi.
HEDEF TEKNOLOJİK BİLGİ BİRİKİMİNİ ARTIRMAK
TARLA'nın demet teşhis biriminde görev yapan Arif Öztürk de hızlandırıcı teknolojilerinin ülkelerin bilimsel ve teknolojik gelişiminde önemli bir yere sahip olduğunu söyledi.
Elektronların hareketlerini izleyen sistemler üzerinde çalıştıklarını belirten Öztürk, laboratuvarda elde edilen bilgi birikiminin savunma sanayisi ve sivil teknoloji alanlarındaki araştırmalara katkı sağlayacağını ifade etti.
TARLA'daki çalışmaların geliştirilmesiyle farklı disiplinlerde yeni deneylerin gerçekleştirilmesi hedefleniyor.
