Yapay zeka teknolojilerindeki gelişmeler, hayatını kaybeden kişilerin dijital ortamda temsil edilmesini mümkün hale getiriyor. “Ölü bot”, “yas botu” veya “ölüm sonrası avatar” olarak adlandırılan sistemler, kişinin geçmişte bıraktığı veriler kullanılarak oluşturuluyor.
Mesajlar, görüntüler, ses kayıtları ve kişinin hayatına ilişkin farklı verilerden yararlanabilen sistemler, ölen kişinin iletişim tarzını ve bazı kişilik özelliklerini taklit edebiliyor. Bu teknoloji özellikle yakınını kaybeden kişilerin yas dönemindeki kullanımı nedeniyle tartışılıyor.
RIZA VE MAHREMİYET TARTIŞMASI
Uzmanların üzerinde durduğu konuların başında, hayatını kaybeden kişinin dijital kopyasının oluşturulmasına daha önce izin verip vermediği geliyor.
Kişinin açık rızası olmadan oluşturulan dijital avatarların etik açıdan ciddi soru işaretleri taşıdığı belirtiliyor.
Ölen kişiye ait verilerin ne kadarının kullanılacağı, bu bilgilerin nasıl korunacağı ve ticari amaçlarla değerlendirilip değerlendirilmeyeceği de tartışılan başlıklar arasında bulunuyor.
Uzmanlar ayrıca bu sistemlerin reklamcılık amacıyla kullanılabileceği ve hayatını kaybeden kişilerin dijital görüntülerinin ticari araçlara dönüşebileceği konusunda uyarıyor.
Çocukların ise ayrı bir risk grubunda olduğu belirtiliyor. Yakınını kaybeden çocukların bu tür teknolojilerle karşılaşmasının psikolojik sonuçlarının henüz yeterince bilinmediğine dikkat çekiliyor.
Uzmanlar arasında rıza konusunda farklı görüşler de bulunuyor. Bazı araştırmacılar ölen kişinin önceden açık izin vermesinin gerekli olduğunu savunurken, bazıları yas sürecindeki kişiye özel olarak oluşturulan sistemlerde böyle bir iznin zorunlu olmayabileceğini düşünüyor.
Bir diğer tartışma ise yasal düzenlemelerin teknolojinin gelişim hızının gerisinde kalması. Dijital avatarların oluşturulması, saklanması, silinmesi ve kişisel verilerin ölümden sonra nasıl korunacağı konusunda kapsamlı kuralların bulunmaması endişeleri artırıyor.
Uzmanlar, bu sistemlerin gerçek kişi değil bir yapay zeka simülasyonu olduğunun kullanıcılara açık şekilde belirtilmesi, mahremiyetin korunması, yaş sınırlarının belirlenmesi ve kullanıcıya sistemi durdurma veya tamamen silme seçeneğinin verilmesi gerektiğini vurguluyor.
