Türkiye’de yaşlı nüfusun artışı ve doğurganlık oranındaki düşüş, sosyal güvenlik sistemine ilişkin yeni düzenlemeleri gündeme taşıdı. Uzun dönemli bakım sigortası için altyapı oluşturulması, 2027-2029 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’a (OVP) alındı. Program kapsamında bakım ekonomisinin güçlendirilmesi, evde sağlık ve palyatif bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve sağlık harcamalarında kaynak kullanımının daha etkin hale getirilmesi hedefleniyor.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yayımlanan OVP’de, sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli mali sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi amacıyla bir dizi düzenlemeye yer verildi. Programda, nüfus artış hızındaki düşüşün sosyal güvenlik dengesi üzerindeki etkilerinin analiz edilmesi ve bakım ekonomisini güçlendirecek uzun dönemli bakım sigortasının altyapısının oluşturulması öngörüldü.
UZUN DÖNEMLİ BAKIM SİGORTASI İÇİN ALTYAPI HAZIRLANACAK
Yeni sistemle ilgili OVP’de doğrudan uygulamanın başladığına ilişkin bir düzenleme bulunmuyor. Program, öncelikle altyapının hazırlanmasını öngörüyor. Buna göre ilgili kurumların çalışmalarıyla uzun dönemli bakım sigortasının uygulanmasına yönelik hazırlık yapılacak.
Düzenlemenin temelinde Türkiye’nin değişen demografik yapısı bulunuyor. TÜİK verilerine göre 65 yaş ve üzerindeki nüfus, 2020’de 7 milyon 953 bin 555 kişiyken 2025’te 9 milyon 583 bin 59 kişiye yükseldi. Beş yıllık dönemde yaşlı nüfus yüzde 20,5 arttı. Aynı dönemde yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payı yüzde 9,5’ten yüzde 11,1’e çıktı.
TÜİK’in nüfus projeksiyonlarına göre 65 yaş ve üzerindeki nüfusun toplam nüfusa oranının mevcut eğilimlerin devam ettiği ana senaryoda 2030’da yüzde 13,5, 2040’ta yüzde 17,9, 2060’ta yüzde 27 seviyesine ulaşması bekleniyor.
EVDE SAĞLIK VE PALYATİF BAKIM HİZMETLERİ GENİŞLETİLECEK
OVP’de yalnızca sigorta altyapısına yönelik çalışmalar yer almıyor. Evde sağlık ve palyatif bakım hizmetlerinin süreklilik arz eden hizmetler haline getirilmesi de programın hedefleri arasında bulunuyor.
Bu hizmetlerin birinci basamak sağlık kuruluşları, yataklı sağlık hizmetleri ve uzaktan sağlık hizmetleriyle bütünleşik şekilde yürütülmesi planlanıyor. Böylece bakım ihtiyacı bulunan kişilerin farklı sağlık hizmetleri arasındaki koordinasyonunun güçlendirilmesi amaçlanıyor.
Programda birinci basamak sağlık tesislerinin de nitelik ve nicelik açısından geliştirilmesi öngörülüyor. Koruyucu, önleyici ve tedavi edici sağlık hizmetlerinin daha bütüncül şekilde sunulmasıyla ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluşlarına yönelik başvuruların azaltılması hedefleniyor.
SAĞLIK HARCAMALARINDA YENİ DÜZENLEMELER
2027-2029 döneminde sağlık hizmetlerinin finansmanına ilişkin yeni uygulamalar da planlanıyor. OVP’ye göre sağlık hizmetlerinin geri ödeme süreçlerinde risk analizlerini ve sağlık hizmeti sunucularının davranışlarını dikkate alan denetim modelleri geliştirilecek.
Geri ödeme kriterleri veri analizi yoluyla yeniden incelenecek. Hizmetin sağladığı faydayı esas alan değer bazlı geri ödeme yöntemlerinin yaygınlaştırılması ve hızlı artış gösteren harcama gruplarında kaynak kullanımının daha etkin hale getirilmesi hedefleniyor.
Sağlık Market uygulamasının kapsamının da genişletilmesi planlanıyor. Daha fazla ilaç ve tıbbi malzemenin sisteme dahil edilmesi, buna bağlı olarak tedarik zincirinin güçlendirilmesi öngörülüyor. Üniversite hastanelerinin yönetim modelinin ise eğitim, araştırma ve sağlık hizmeti sunma görevlerini daha etkin ve sürdürülebilir biçimde yerine getirecek şekilde geliştirilmesi hedefleniyor.
SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİNDE MALİ SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK HEDEFİ
OVP’de sosyal güvenlik sisteminin mali yapısına ilişkin başka düzenlemeler de bulunuyor. Prim tabanının genişletilmesi, tahsilatın artırılması ve yeni çalışma biçimlerine uyumun güçlendirilmesi planlanıyor.
Programda ayrıca kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek, hakkaniyet ve aktüeryal dengeyi gözeten düzenlemelerin hayata geçirilmesi öngörülüyor. Sosyal güvenlik sisteminin kapsamının genişletilmesi, farklı meslek ve gelir gruplarına yönelik yeni uygulamalar geliştirilmesi ve prim borçlarının takip ve tahsilat süreçlerinin etkinleştirilmesi de programda yer alıyor.
Uzun dönemli bakım sigortasına ilişkin altyapı çalışmalarıyla birlikte evde sağlık ve palyatif bakım hizmetlerinin geliştirilmesi, yaşlanan nüfusun ortaya çıkardığı bakım ihtiyacına yönelik sosyal güvenlik politikalarının kapsamını genişletecek adımlar arasında yer alıyor. OVP’de belirlenen çerçevenin ilk yılındaki ayrıntılı politika ve tedbirlerin ise 2027 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı’nda yer alacağı belirtiliyor.
