Hıçkırık, diyaframın istemsiz şekilde kasılması ve hemen ardından ses tellerinin aniden kapanmasıyla ortaya çıkan, çoğunlukla kısa sürede kendiliğinden geçen bir reflekstir. Hızlı yemek yemek, fazla miktarda yemek tüketmek, gazlı içecek içmek, alkol kullanmak, hava yutmak, stres ve heyecan hıçkırığın sık görülen nedenleri arasında yer alır. Genellikle ciddi bir sağlık sorununa işaret etmeyen hıçkırık, uzun süre devam ettiğinde ise altta yatan hastalıkların araştırılmasını gerektirebilir.
HIÇKIRIK NEDİR?
Hıçkırık, başta diyafram olmak üzere solunum kaslarının istemsiz ve ritmik kasılmasıyla oluşur. Diyafram kasıldığında kişi aniden nefes alır. Ardından ses tellerinin bulunduğu bölgenin kapanması, karakteristik “hık” sesinin çıkmasına neden olur.
Hıçkırık dakikada birkaç kez tekrarlayabileceği gibi daha sık aralıklarla da görülebilir. Çoğu vakada birkaç dakika içinde sona erer. Süresine göre kısa süreli ve uzun süreli hıçkırık şeklinde değerlendirilir. 48 saatten uzun süren hıçkırıkta ise tıbbi değerlendirme gerekebilir.
HIÇKIRIK NEDEN OLUR?
Hıçkırığın ortaya çıkmasına farklı durumlar neden olabilir. Çok hızlı yemek yemek, fazla miktarda yemek tüketmek ve hazımsızlık bunların başında gelir. Gazlı içecekler, alkol tüketimi ve yemek sırasında fazla hava yutulması da diyaframı etkileyerek hıçkırığı tetikleyebilir.
Stres, heyecan, korku ve ani duygusal değişimler de kısa süreli hıçkırığa yol açabilir. Sigara kullanımı, rahatsız edici kokuların solunması ve diyaframın çevresindeki yapıların tahriş olması da nedenler arasında sayılır.
Uzun süren hıçkırık ise reflü ve mide fıtığı gibi sindirim sistemi hastalıklarının yanı sıra bazı nörolojik, kalp-damar ve metabolik hastalıklarla ilişkili olabilir. Bazı ilaçların yan etkileri ve psikolojik durumlar da uzun süreli hıçkırığa neden olabilir.
HIÇKIRIK NASIL GEÇER?
Kısa süreli hıçkırık çoğunlukla kendiliğinden geçer. Bununla birlikte diyaframı ve hıçkırık refleksinde rol oynayan sinirleri etkileyen bazı basit yöntemler hıçkırığın sona ermesine yardımcı olabilir.
Nefesi 10-20 saniye kadar tutup ardından yavaşça vermek, küçük yudumlarla soğuk su içmek veya buz emmek bu yöntemler arasında bulunur. Dizleri göğse doğru çekip öne eğilmek de diyafram üzerindeki hareketi değiştirebilir.
Limon emmek veya küçük bir miktar limon tüketmek, suyla gargara yapmak ve dilin hafifçe öne çekilmesi de bazı kişilerde hıçkırığın geçmesine yardımcı olabilir. Ağzı ve burnu kapatarak kontrollü şekilde nefes vermeye çalışmak gibi nefes manevraları da kullanılabilir.
Bu yöntemlerin hiçbiri her kişide aynı sonucu vermeyebilir. Özellikle sirke içmek, boğaza kaşıkla temas etmek veya şah damarına masaj yapmak gibi uygulamalarda dikkatli olunması gerekir; yanlış uygulamalar yaralanmaya ya da başka sağlık sorunlarına yol açabilir.
HIÇKIRIK HANGİ HASTALIKLARIN BELİRTİSİ OLABİLİR?
Hıçkırık tek başına genellikle ciddi bir hastalık belirtisi değildir. Ancak uzun süre kesilmeden devam eden veya sık tekrarlayan hıçkırığın altında reflü, mide fıtığı, diyaframı etkileyen sorunlar ve bazı nörolojik hastalıklar bulunabilir.
Bunun yanında burun, geniz ve solunum yollarındaki bazı hastalıklar, diyafram çevresindeki tahrişler, elektrolit dengesizlikleri ve bazı metabolik bozukluklar da hıçkırığa neden olabilir. Kalp zarı iltihabı gibi diyaframa yakın bölgeleri etkileyen bazı kalp hastalıklarında da hıçkırık görülebilir.
Nörolojik hastalıklarda hıçkırık çoğunlukla tek başına ortaya çıkmaz. Başka belirtilerin de eşlik etmesi durumunda doktor değerlendirmesi gerekir.
HIÇKIRIK NE KADAR SÜRERSE DOKTORA GİDİLMELİ?
Çoğu hıçkırık kısa sürede sona erdiği için tıbbi müdahale gerektirmez. Ancak 48 saatten uzun süren, uyku ve beslenmeyi etkileyen veya günlük yaşamı belirgin şekilde bozan hıçkırık için sağlık kuruluşuna başvurulması gerekir.
Uzun süreli hıçkırık kişinin yemek yemesini, uyumasını ve konuşmasını güçleştirebilir. Sürekli kasılmalar bazı kişilerde göğüs ve karın bölgesinde rahatsızlığa da neden olabilir. Hıçkırığa göğüs ağrısı, nefes darlığı, ciddi baş ağrısı, güçsüzlük, konuşma bozukluğu veya başka yeni belirtiler eşlik ediyorsa gecikmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Hıçkırığın nedeninin araştırılması için öncelikle iç hastalıkları veya gastroenteroloji uzmanına başvurulabilir. Muayene sırasında hıçkırığın ne kadar süredir devam ettiği, hangi durumlarda başladığı ve eşlik eden belirtiler değerlendirilir.
BEBEKLERDE HIÇKIRIK NEDEN OLUR?
Bebeklerde hıçkırık oldukça sık görülür. Beslenme sırasında fazla hava yutulması, hızlı emme veya gereğinden fazla beslenme hıçkırığı tetikleyebilir.
Beslenme sırasında ara vererek bebeğin gazının çıkarılması, beslenme sonrasında bir süre dik tutulması ve daha küçük miktarlarda, daha sık beslenmesi yardımcı olabilir. Biberon kullanılıyorsa bebeğin emzik kısmını uygun şekilde kavraması da hava yutmasını azaltabilir.
Bebeklere hıçkırığı geçirmek amacıyla bitkisel ürün, sirke veya başka gıdalar verilmesi uygun değildir. Özellikle küçük bebeklerde herhangi bir uygulama yapılmadan önce çocuk doktorundan görüş alınmalıdır.
HIÇKIRIĞIN FAYDASI VAR MI?
Hıçkırığın insan sağlığı açısından kanıtlanmış bir faydası bulunmamaktadır. Kısa süreli hıçkırık çoğunlukla geçici bir refleks olarak değerlendirilir.
Hıçkırığın uzun sürmesi ise basit bir refleksin ötesinde değerlendirilmelidir. Sürenin uzaması, hıçkırığın sık tekrarlaması veya başka belirtilerin ortaya çıkması durumunda altta yatan nedenin belirlenmesi için sağlık uzmanına başvurulması gerekir.
