Entübasyon, kişinin kendi başına yeterli nefes alamadığı veya hava yolunu koruyamadığı durumlarda solunum yolunun açık tutulması ve gerektiğinde mekanik ventilatörle solunum desteği sağlanması amacıyla uygulanan tıbbi bir işlemdir. İşlem sırasında ağızdan ya da bazı durumlarda burundan soluk borusuna endotrakeal tüp yerleştirilir. Entübasyon; ameliyatlarda genel anestezi sırasında, ağır solunum yetmezliğinde, ciddi akciğer hastalıklarında ve bazı acil durumlarda uygulanabilir.
ENTÜBASYON NEDİR, ENTÜBE HASTA NE DEMEKTİR?
Entübasyon, endotrakeal tüpün ağız veya burun yoluyla soluk borusuna yerleştirilmesidir. Bu tüp, hava yolunun açık kalmasını sağlar ve hastanın yeterli solunum yapamadığı durumlarda ventilatöre bağlanarak akciğerlere hava ve oksijen gönderilmesine imkan verir.
Soluk borusuna tüp yerleştirilmiş kişiye "entübe hasta" denir. Entübasyonun sonlandırılması ise ekstübasyon olarak adlandırılır. Hasta yeterli düzeyde kendi kendine nefes alabildiğinde ve hava yolunu koruyabildiğinde tüp çıkarılabilir.
Entübasyon tek başına bir hastalık veya tedavi yöntemi değildir. Altta yatan hastalığın tedavisi sürdürülürken solunumun desteklenmesini sağlayan bir uygulamadır.
ENTÜBASYON HANGİ DURUMLARDA YAPILIR?
Entübasyonun temel nedenleri, hastanın yeterli nefes alamaması veya hava yolunu güvenli biçimde koruyamamasıdır. Ciddi zatürre, ağır akciğer hasarı, KOAH'ın bazı ağır tabloları ve diğer nedenlere bağlı solunum yetmezliklerinde uygulanabilir.
Bilinç düzeyinin ciddi biçimde azalması da entübasyon gerektirebilir. Bilinci kapalı bir hasta hava yolunu koruyamadığında, tükürük veya mide içeriğinin akciğerlere kaçması gibi komplikasyonların önlenmesi amacıyla hava yolunun güvence altına alınması gerekebilir.
Genel anestezi uygulanan ameliyatlarda da entübasyon sık kullanılan yöntemlerden biridir. Anestezi ilaçları ve kas gevşeticiler nedeniyle hasta ameliyat sırasında kendi solunumunu yeterli düzeyde sürdüremeyebilir. Bu durumda solunum tüpü ventilatöre bağlanarak solunum desteklenir.
ENTÜBASYON NASIL UYGULANIR?
İşlem genellikle hastanın sırt üstü yatırılmasıyla başlar. Hekim, özel bir görüntüleme veya laringoskopi ekipmanı kullanarak soluk borusunun girişini görür ve endotrakeal tüpü ağızdan trakeaya ilerletir.
Tüpün ucundaki balon şişirilerek tüpün soluk borusunda sabit kalması sağlanır. Ardından tüpün doğru yerde olup olmadığı çeşitli yöntemlerle kontrol edilir. Solunum seslerinin dinlenmesi, solunan karbondioksitin ölçülmesi ve gerektiğinde görüntüleme yöntemlerinden yararlanılması bu kontroller arasında yer alır.
Tüp doğru konumlandırıldıktan sonra hastanın yüzüne veya ağız çevresine sabitlenir. Solunum desteğine ihtiyaç duyuluyorsa tüp mekanik ventilatöre bağlanır.
Bazı özel durumlarda tüp ağız yerine burundan yerleştirilebilir. Nazal entübasyon olarak adlandırılan bu yöntem günümüzde daha sınırlı durumlarda kullanılmaktadır.
ENTÜBE HASTA NE KADAR SÜRE KALIR?
Entübasyon süresi hastanın neden entübe edildiğine ve tedaviye verdiği yanıta göre değişir. Genel anestezi nedeniyle entübe edilen bir kişi, ameliyatın ardından yeterli solunum kapasitesine ulaştığında kısa süre içinde ekstübe edilebilir.
Ağır solunum yetmezliği bulunan hastalarda ise mekanik ventilasyon desteği daha uzun sürebilir. Bazı hastalar birkaç gün içinde tüpten ayrılabilirken, ağır hastalığı bulunan kişilerde destek haftalarca devam edebilir.
Uzun süre mekanik ventilatöre ihtiyaç duyulması halinde hekimler, hastanın durumuna göre farklı solunum desteği seçeneklerini değerlendirebilir.
ENTÜBASYONUN RİSKLERİ NELERDİR?
Entübasyon, özellikle acil ve hayati durumlarda kullanılan standart bir tıbbi işlemdir. Bununla birlikte her tıbbi işlem gibi bazı riskleri bulunur.
İşlem sırasında diş, ağız, dil, gırtlak veya soluk borusunda yaralanma meydana gelebilir. Mide içeriğinin akciğerlere kaçması, akciğer enfeksiyonu ve uzun süre tüp kullanılmasına bağlı bazı sorunlar da ortaya çıkabilir. Entübasyon sonrasında boğaz ağrısı ve ses kısıklığı görülebilir.
Risk düzeyi; hastanın yaşı, genel sağlık durumu, hava yolunun yapısı, işlemin acil olup olmaması ve mekanik ventilasyonun ne kadar sürdüğü gibi faktörlere bağlı olarak değişir.
ENTÜBE HASTA UYUTULUR MU?
Entübasyon sırasında hastanın işlemden rahatsızlık duymasını önlemek için uygun anestezi veya sedasyon uygulanabilir. Ancak entübe olan her hastanın sürekli olarak derin uyutulması gerektiği söylenemez. Sedasyonun düzeyi hastanın klinik durumuna ve tedavi gereksinimine göre sağlık ekibi tarafından belirlenir.
Entübe bir hastanın bilincinin açık olup olmaması da yalnızca entübasyon işlemine bağlı değildir. Altta yatan hastalık, kullanılan ilaçlar ve hastanın genel durumu bu konuda belirleyicidir.
ENTÜBASYONUN TERSİ EKSTÜBASYONDUR
Hasta yeterli oksijenlenmeyi sağlayabiliyor, kendi başına yeterli nefes alabiliyor ve hava yolunu koruyabiliyorsa ventilatörden ayrılma süreci değerlendirilir. Uygun görüldüğünde endotrakeal tüp çıkarılır ve bu işlem ekstübasyon olarak adlandırılır.
Ekstübasyon kararı yalnızca geçen süreye göre verilmez. Hastanın solunum kapasitesi, oksijenlenmesi, bilinci ve genel klinik durumu birlikte değerlendirilir. Bu nedenle "entübasyon kaç gün sürer?" sorusunun tüm hastalar için geçerli tek bir yanıtı bulunmaz.
Entübasyon, özellikle ciddi solunum yetmezliği veya hava yolu güvenliği sorunu yaşayan hastalarda yaşamı desteklemek amacıyla kullanılır. Hastanın entübe edilmesi, tek başına iyileşemeyeceği anlamına gelmez; sonuç, esas olarak entübasyona neden olan hastalığa ve hastanın tedaviye verdiği yanıta bağlıdır.
