Vitamin eksiklikleri çoğu zaman halsizlik, çabuk yorulma ve odaklanma güçlüğü gibi belirtilerle kendini gösteriyor.
Ancak bu şikayetler farklı sağlık sorunlarından da kaynaklanabiliyor. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakılarak vitamin eksikliği tanısı konulması ve gelişigüzel takviye kullanılması uygun görülmüyor.
D vitamini ve B grubu vitaminleri, toplumda eksikliğine sık rastlanan vitaminler arasında yer alıyor. Eksikliğin belirlenmesinde kişinin beslenme alışkanlıkları, sağlık geçmişi ve klinik bulguları değerlendiriliyor. Gerektiğinde kan testleriyle vitamin düzeyleri inceleniyor.
Vitamin takviyelerinin bilinçsiz kullanımı, eksiklik bulunmayan kişilerde beklenen faydayı sağlamayabileceği gibi bazı durumlarda yan etkilere de neden olabiliyor. Bu nedenle takviye kullanımının kişiye özel planlanması gerekiyor.
VİTAMİN TAKVİYESİ KİMLER İÇİN GEREKLİ OLABİLİR?
Bazı yaş grupları ve sağlık koşulları, vitamin ve mineral eksikliği riskini artırabiliyor. Gelişim çağındaki çocuklar ile ileri yaştaki bireyler bu gruplar arasında bulunuyor. Bunun yanı sıra gebelik ve emzirme dönemindeki kadınlar, düzenli ilaç kullananlar ve vegan beslenen kişiler de besin öğesi eksiklikleri açısından değerlendirilmesi gereken gruplar arasında yer alıyor.
Özel diyet uygulayanlar, ciddi yoksulluk nedeniyle yeterli ve dengeli beslenemeyenler, alkol kullanım bozukluğu bulunanlar ve bağırsaklarda emilim sorunu yaşayanlar da risk altında olabiliyor. Sınırlı güneş ışığına maruz kalan kişilerde D vitamini eksikliği gelişebiliyor.
Mide veya bağırsak ameliyatı geçirenler, hemodiyaliz tedavisi görenler ve doğuştan metabolizma bozukluğu bulunan hastalarda da vitamin ve mineral ihtiyacı farklılık gösterebiliyor. Zayıflama amacıyla ilaç kullanan kişilerin beslenme durumlarının da gerektiğinde değerlendirilmesi gerekiyor.
Bu gruplarda takviye ihtiyacı bulunup bulunmadığı, kişinin sağlık durumuna ve beslenmesine göre belirleniyor. Herhangi bir risk grubunda yer almak, mutlaka vitamin takviyesi kullanılması gerektiği anlamına gelmiyor.
YÜKSEK DOZ VİTAMİN KULLANIMI BÖBREKLERİ ETKİLEYEBİLİR
Vitaminlerin doğal olarak adlandırılması, bu ürünlerin her koşulda güvenli olduğu anlamına gelmiyor. İnternet üzerinden, özel mağazalardan veya eczanelerden temin edilen ürünlerin içerikleri ve dozları birbirinden farklı olabiliyor. Birden fazla takviyenin aynı anda kullanılması da farkında olmadan yüksek doz alımına neden olabiliyor.
B ve C vitaminleri suda çözünürken A, D, E ve K vitaminleri yağda çözünerek vücutta depolanabiliyor. Bu nedenle özellikle yağda çözünen vitaminlerin gereğinden fazla alınması, toksik etki riskini artırabiliyor. Suda çözünen vitaminler de yüksek dozlarda zararsız kabul edilmiyor.
Örneğin yüksek doz C vitamini bazı kişilerde böbrek taşı riskini artırabiliyor. D vitamininin gereğinden fazla alınması ise kandaki kalsiyum düzeyinin yükselmesine ve böbrek sorunlarına yol açabiliyor. A vitamininin yüksek dozları, özellikle gebelik döneminde gelişmekte olan bebek açısından risk oluşturabiliyor.
Yüksek doz E vitamini takviyelerinin olası zararları da bilimsel araştırmalarda ele alınıyor. Bu nedenle vitaminlerin yalnızca vücutta birikmediği düşüncesiyle kontrolsüz biçimde tüketilmesi doğru bulunmuyor. Güvenli kullanım miktarı; vitaminin türüne, alınan doza, kişinin yaşına ve mevcut hastalıklarına göre değişebiliyor.
DOĞAL İÇERİKLİ ÜRÜNLER DE YAN ETKİLERE YOL AÇABİLİR
Bitkisel veya doğal içerikli olarak pazarlanan takviyelerin tamamı güvenli kabul edilmiyor. Bazı ürünlerin etkinliği ve uzun dönemli güvenilirliği konusunda yeterli bilimsel veri bulunmayabiliyor. Ayrıca takviyeler, düzenli kullanılan ilaçlarla etkileşime girebiliyor.
Bu nedenle ürünlerin yalnızca reklamlarına veya çevreden edinilen tavsiyelere dayanılarak kullanılması önerilmiyor. Takviyenin içeriği, dozu ve kullanım süresi değerlendirilmeden başlanması, mevcut sağlık sorunlarının ağırlaşmasına ya da yeni yan etkilerin ortaya çıkmasına neden olabiliyor.
TAKVİYELER SAĞLIKLI YAŞAMIN YERİNİ TUTMUYOR
Vitamin ve mineral ürünlerinin sağlıklı bireylerde kilo verme, enerji artırma veya genç kalma amacıyla kullanıldığında belirgin fayda sağladığına ilişkin bilimsel kanıtlar sınırlı. Dengeli beslenen kişilerde rutin takviye kullanımı genellikle gerekli görülmüyor. Mevsim değişiklikleri de tek başına herkesin vitamin almasını gerektirmiyor.
Vitamin eksikliklerinin önlenmesinde yeterli ve dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve uygun güneş ışığına maruz kalma gibi yaşam alışkanlıkları önem taşıyor. Gereksinim duyulan vitamin ve minerallerin besinlerden karşılanması öncelik taşısa da bazı sağlık koşullarında takviye kullanılması gerekebiliyor.
Uzman değerlendirmesiyle belirlenen eksikliklerde uygun ürünün, doğru dozda ve gerekli süre boyunca kullanılması hedefleniyor. Takviyelerin kontrolsüz biçimde alınması yerine, ihtiyaçların sağlık profesyonelleri tarafından belirlenmesi ve tedavinin buna göre düzenlenmesi öneriliyor.
