Yüksek kolesterol, damar duvarlarında plak oluşumuna yol açarak kalp-damar hastalıkları, kalp krizi ve inme riskini artırabiliyor.
Memorial Şişli Hastanesi Kardiyoloji Bölümü’nden Prof. Dr. Hatice Betül Erer, kolesterol düzeylerinin kontrolünde beslenme ve hareketli yaşamın yanı sıra gerekli durumlarda medikal tedavinin de birlikte yürütülmesi gerektiğini belirterek, günlük beslenmede dikkat edilmesi gereken noktaları paylaştı.
Kolesterol, vücuttaki hücrelerin işlevleri ve bazı hormonların üretimi açısından gerekli bir madde olarak biliniyor. Ancak kandaki seviyesinin yükselmesi sağlık açısından risk oluşturabiliyor.
Kan tahlillerinde başlıca HDL ve LDL değerleri değerlendiriliyor. HDL, dokulardaki kolesterolün taşınmasına yardımcı olurken LDL, kolesterolün dokulara taşınmasında rol oynuyor ve yüksek seviyelerde damar duvarlarında birikime neden olabiliyor.
YÜKSEK KOLESTROL ÇOĞU ZAMAN BELİRTİ VERMİYOR
Kolesterol yüksekliği çoğunlukla herhangi bir belirtiye yol açmadan ilerliyor. Bu nedenle durumun yalnızca fiziksel muayeneyle anlaşılması genellikle mümkün olmuyor. Tanı çoğunlukla rutin kan testleriyle konuluyor.
Kolesterolün çok yüksek olduğu nadir durumlarda göz kapakları, eller veya tendonlarda sarı renkli yağ birikimleri görülebiliyor.
Halsizlik, bacaklarda uyuşma, yaraların geç iyileşmesi, ciltte lekelenme ve morarma gibi belirtiler de bazı hastalarda ortaya çıkabiliyor.
LDL seviyesinin yüksek olması kalp-damar hastalıkları açısından risk faktörleri arasında yer alıyor. Damar duvarlarında oluşan plaklar kan akışını azaltabiliyor. Bu durum göğüs ağrısının yanı sıra kalp krizi veya inmeyle sonuçlanabiliyor.
KOLESTROL DEĞERLERİ KİŞİYE GÖRE DEĞERLENDİRİLİYOR
Kolesterol değerlerinin değerlendirilmesinde tek bir sayıya bakılmıyor. Kişinin kalp-damar hastalığı öyküsü ve diğer riskleri de dikkate alınıyor. Verilen bilgilere göre genel olarak LDL'nin 100 mg/dl'nin üzerinde olması ideal kabul edilmiyor. Daha önce damar sertliği veya kalp krizi geçirmiş kişilerde ise LDL hedefinin daha düşük olması gerekiyor.
HDL açısından da alt sınırlar bulunuyor. Kadınlarda 55 mg/dl, erkeklerde ise 45 mg/dl üzerindeki değerler daha uygun kabul ediliyor. Kadınların HDL açısından erkeklere göre daha avantajlı olduğu belirtiliyor.
Fazla kilo, hareketsizlik ve yağ oranı yüksek beslenme LDL seviyesinin yükselmesine katkıda bulunabiliyor. Genetik yatkınlık da kolesterol düzeylerini etkileyebiliyor. Bu nedenle yalnızca beslenme düzeninin değiştirilmesi bazı kişilerde yeterli olmayabiliyor.
YÜKSEK KOLESTROL İÇİN BESLENMEDE NELERE DİKKAT EDİLMELİ?
Kolesterol kontrolünde beslenme düzeninin değiştirilmesi tedavinin önemli parçalarından biri olarak değerlendiriliyor.
Et tüketiminde yağlı bölümlerin pişirme öncesinde ayrılması, sakatat tüketiminin azaltılması ve sucuk, salam, sosis gibi işlenmiş et ürünlerinin mümkün olduğunca sınırlandırılması öneriliyor.
Beslenmede beyaz ete daha fazla yer verilmesi, balık tüketiminin artırılması ve yemeklerin ızgara, haşlama veya buğulama yöntemleriyle hazırlanması tavsiye ediliyor.
Tahıllar ile taze sebze ve meyvelerin de günlük beslenmede daha fazla yer alması gerekiyor.
Tam yağlı süt ve süt ürünleri yerine daha düşük yağ içeren seçeneklerin tercih edilmesi öneriliyor. Pasta, krema, margarin, fırın ürünleri, kızartmalar ve fast food ürünlerinin ise mümkün olduğunca azaltılması gerekiyor.
Fındık, fıstık ve ceviz gibi kuruyemişlerin LDL seviyesinde hafif düşüş sağlayabildiği belirtiliyor. Bununla birlikte bu ürünlerin enerji içeriği yüksek olduğu için uygun miktarlarda tüketilmesi gerekiyor.
BESLENME DEĞİŞİKLİĞİ EGZERSİZ DESTEKLENMELİ
Kolesterol kontrolünde yalnızca beslenmeye odaklanılması yeterli görülmüyor. Düzenli fiziksel aktivite ve kilo kontrolü de LDL seviyelerinin yönetilmesine katkı sağlıyor. Hareketsiz yaşamın kolesterol yüksekliğiyle birlikte kalp-damar hastalıkları açısından riski artırabileceği belirtiliyor.
Yaş ilerledikçe metabolizmanın yavaşlaması ve alınan enerjinin yağ dokusunda daha kolay depolanması da kilo kontrolünü zorlaştırabiliyor. Genetik yatkınlığı bulunan kişilerde ise sağlıklı beslenme ve egzersize rağmen LDL değerleri yüksek kalabiliyor.
Bu nedenle kolesterol yüksekliği bulunan kişilerin kan değerlerini düzenli olarak takip ettirmesi gerekiyor. Özellikle kalp-damar hastalığı öyküsü bulunan kişilerde hedef kolesterol düzeyleri hekim tarafından belirleniyor ve gerektiğinde yaşam tarzı değişikliklerine ilaç tedavisi ekleniyor.
