California Üniversitesi Berkeley araştırmacılarının geliştirdiği TRACE adlı yöntemle yapılan çalışma, soyların modern insanlarla ne zaman genetik alışveriş yaptığını da ortaya koydu. Araştırma sonuçları 30 Temmuz 2026'da Science dergisinde yayımlandı.
İnsanların evrimsel geçmişinde Neandertaller ve Denisovalılarla yaşanan çiftleşmeler daha önce genetik kanıtlarla ortaya konmuştu. Ancak bazı eski insan topluluklarının modern insanlara yaptığı genetik katkının hangi gruplardan geldiği bilinmiyordu. Bu topluluklar için doğrudan karşılaştırma yapılabilecek dizilenmiş bir DNA bulunmadığından, araştırmacılar bu soyları “hayalet” olarak adlandırıyor.
Yeni çalışmada iki farklı soyun izi belirlendi. Bunlardan daha yakın zamanda yaşamış olan grubun, Homo sapiens'in Afrika dışına yayılmasından önce, 50 bin yıldan daha uzun bir süre önce Afrika'da modern insanın atalarıyla çiftleştiği tahmin ediliyor. Bu soydan gelen DNA'nın günümüzde yaşayan insanların genomlarının yaklaşık yüzde 0,5 ila 1'ini oluşturduğu hesaplandı. Araştırmacılara göre bu genetik miras yalnızca Afrika'daki topluluklarda değil, günümüzde yaşayan tüm insanlarda bulunuyor.
HAYALET ATALARIN DNA İZLERİ NASIL BULUNDU?
Araştırmanın merkezinde TRACE adı verilen yeni bir genetik analiz yöntemi bulunuyor. Yöntem, günümüzde yaşayan insanların genomlarını kullanarak DNA parçalarının geçmişteki akrabalık ilişkilerini yeniden oluşturuyor.
Araştırmacılar, farklı insanlardan alınan genomları karşılaştırarak olağanüstü derecede eski soyların bulunduğu bölgeleri belirledi. Bu bölgeler daha sonra Neandertal ve Denisovalı DNA'sıyla karşılaştırıldı. Bazı parçaların bilinen eski insan topluluklarıyla eşleştiği görüldü. Ancak bir bölümünün herhangi bir dizilenmiş eski insan genomuyla açıklanamadığı belirlendi.
Araştırmanın ortak yazarlarından California Üniversitesi Berkeley'den Priya Moorjani, yöntemin insan genomunda geçmişe ait genetik kayıtları takip etmeye imkân verdiğini belirtti.
“Genomlarımız, tüm atalarımızdan gelen küçük DNA parçalarının oluşturduğu mozaiklerdir. Bu nedenle genomumuzun farklı bölgelerinde farklı soy ağaçları bulunur” diyen Moorjani, TRACE'in bu geçmişi genom boyunca yeniden oluşturduğunu ifade etti.
Ekip, yöntemi Afrika, Avrupa ve Asya'daki günümüz toplumlarından 500'den fazla genom üzerinde denedi. Araştırmacılar, daha yakın döneme ait hayalet soyun izlerini inceledikleri tüm insan topluluklarında buldu. Bu sonuç, söz konusu genetik alışverişin Homo sapiens'in Afrika'dan son büyük yayılımından önce gerçekleştiğine işaret ediyor.
İKİNCİ SOYUN GEÇMİŞİ 1,8 MİLYON YIL ÖNCESİNE UZANIYOR
Araştırmada ortaya çıkarılan ikinci soy, çok daha eski bir geçmişe sahip. Bilim insanları bu grubu “süper-arkaik” soy olarak tanımlıyor.
Genetik veriler, bu soyun yaklaşık 1,8 milyon yıl önce insan soy ağacının diğer kollarından ayrılmış bir toplulukla bağlantılı olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, bu grubun 200 bin yıldan daha uzun süre önce Avrasya'da Denisovalılarla çiftleşmiş olabileceğini belirtiyor.
Bu genetik aktarımın modern insanlara doğrudan gerçekleşmediği düşünülüyor. Süper-arkaik topluluktan gelen DNA önce Denisovalıların genomuna geçti. Daha sonra Denisovalılarla Homo sapiens arasında yaşanan çiftleşmeler sonucunda bu genetik mirasın bir bölümü günümüz insanlarına ulaştı.
Araştırmanın ilk yazarlarından Johns Hopkins Üniversitesi'nden Arjun Biddanda, “Süper-arkaik bulgu, bu topluluktan elde edilmiş dizilenmiş bir DNA bulunmamasına rağmen, bir milyon yıldan daha uzun süre önce yaşamış bir insan soyunun genetik katkılarını ortaya çıkarıyor” dedi.
Araştırmacılar, bu eski soyların hangi insan topluluklarına ait olduğunu henüz kesin olarak belirleyemiyor. Ancak genetik ayrışma tarihleri bazı olasılıkları ortaya koyuyor. Afrika'daki Orta Pleistosen dönemine ait Homo toplulukları, daha yakın hayalet soy için adaylar arasında bulunuyor. Çok daha eski olan ikinci soy ise Avrasya'daki Homo erectus ile bağlantılı olabilir.
MODERN İNSAN GENOMUNDA BİRDEN FAZLA ESKİ SOY BULUNUYOR
Araştırma, modern insan genomunun yalnızca Homo sapiens'in doğrudan atalarından oluşmadığını gösteren genetik kanıtları genişletiyor. Neandertal ve Denisovalı DNA'sının yanı sıra, genomda DNA dizisi henüz elde edilememiş eski insan gruplarından gelen parçalar da bulunuyor.
Araştırmacılara göre modern insan genomunun yaklaşık yüzde 2'si arkaik homininlerden gelen genetik miras taşıyor. Hayalet soyun katkısı ise birey başına yaklaşık yüzde 0,5 ila 1 seviyesinde. Bazı arkaik DNA parçalarının bağışıklık sistemi ve metabolizma ile ilişkili bölgelerde daha yoğun olduğu belirlendi. Bu tür genetik farklılıkların, geçmişte yeni hastalıklarla ve besin kaynaklarıyla karşılaşan insan topluluklarının uyum süreçlerinde rol oynamış olabileceği değerlendiriliyor.
Araştırmanın yazarları, yeni yöntemin daha fazla insan genomunun incelenmesiyle başka kayıp soyların izlerini ortaya çıkarabileceğini belirtiyor. Özellikle Denisovalılara ait daha fazla genomun elde edilmesi, bu soyların geçmişteki genetik ilişkilerinin anlaşılmasına yardımcı olabilir.
Eski insan fosillerinden doğrudan DNA elde edilmesi ise bu bilinmeyen toplulukların kimliğini kesinleştirmek açısından en güçlü kanıtı sağlayabilir. Şimdilik TRACE gibi genom analiz yöntemleri, fosil kaydı ve DNA'sı bulunmayan insan soylarının modern insanlarda bıraktığı genetik izleri takip etmek için kullanılan araçlardan biri olarak araştırmaları sürdürüyor.
