Dünya genelinde büyük silahların uluslararası transfer hacmi, 2016-2020 ile 2021-2025 dönemleri arasında yüzde 9,2 arttı. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) tarafından yayımlanan verilere göre ABD, küresel silah ihracatının yüzde 42’sini gerçekleştirerek ilk sırada yer alırken Türkiye, yüzde 1,8’lik payla dünyanın en büyük 11’inci silah ihracatçısı oldu. Türkiye’nin en fazla silah gönderdiği ülkeler arasında Pakistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ukrayna bulundu.
DÜNYA SİLAH İHRACATININ YÜZDE 42’Sİ ABD’DEN
SIPRI’nin 2021-2025 dönemine ilişkin verileri, uluslararası silah ticaretinde ABD’nin ilk sıradaki konumunu koruduğunu gösterdi. Küresel ihracatın yüzde 42’sini gerçekleştiren ABD’yi yüzde 9,8 payla Fransa, yüzde 6,8 ile Rusya izledi. Almanya yüzde 5,7, Çin ise yüzde 5,6 payla sıralamada yer aldı.
İtalya yüzde 5,1’lik ihracat payıyla altıncı sıraya yerleşirken İsrail yüzde 4,4, Birleşik Krallık yüzde 3,4 ve Güney Kore yüzde 3 pay elde etti. İspanya yüzde 2,3 ile ilk 10 ülke arasında yer aldı.
Türkiye, yüzde 1,8’lik payla 11’inci sırada bulunurken Hollanda yüzde 1,2, Norveç ve Polonya ise ayrı ayrı yüzde 1 payla sıralamaya girdi. Veriler, silah ihracatında ABD ile diğer ülkeler arasında belirgin bir pay farkı bulunduğunu ortaya koydu.
TÜRKİYE’NİN EN FAZLA SİLAH GÖNDERDİĞİ ÜLKELER
Türkiye’nin 2021-2025 dönemindeki büyük silah ihracatında Pakistan ilk sırada yer aldı. Türkiye’nin toplam büyük silah ihracatının yüzde 16’sı Pakistan’a yapıldı. Birleşik Arap Emirlikleri yüzde 12 ile ikinci, Ukrayna ise yüzde 8,4 ile üçüncü sırada bulundu.
Bu dağılım, Türkiye’nin silah ihracatının birden fazla ülkeye yöneldiğini gösteriyor. Pakistan, Türkiye’nin en büyük alıcısı olurken ilk üç ülkenin ardından gelen diğer alıcıların payları, ihracatın genel dağılımının değerlendirilmesinde ayrıca önem taşıyor.
SIPRI’nin sıralaması, ülkelerin ihraç ettiği büyük silahların transfer hacmine dayanıyor. Bu nedenle veriler, savunma sanayisi ürünlerinin toplam satış gelirlerini veya ülkelerin bütün askeri ürün ihracatını doğrudan göstermiyor.
SUUDİ ARABİSTAN ABD’DEN SİLAH ALIMINDA İLK SIRALARDA
Suudi Arabistan, 2021-2025 döneminde dünyanın en büyük üçüncü büyük silah ithalatçısı oldu. Ülkenin büyük silah ithalatının yüzde 77’si ABD kaynaklı transferlerden oluştu.
İki ülke arasındaki savunma iş birliği uzun yıllara dayanıyor. ABD üretimi savaş uçakları, hava savunma sistemleri ve diğer askeri ekipmanlar, Suudi Arabistan’ın savunma kapasitesinin parçaları arasında bulunuyor.
Suudi Arabistan aynı zamanda ABD’nin en büyük silah ihracatçısı olduğu dönemde en fazla silah gönderdiği ülkeler arasında yer aldı. ABD’nin toplam büyük silah ihracatının yüzde 12’si Suudi Arabistan’a, yüzde 9,4’ü Ukrayna’ya ve yüzde 8,9’u Japonya’ya yapıldı.
Fransa’nın en büyük alıcısı Hindistan olurken Rusya’nın ihracatında da Hindistan ilk sırada yer aldı. Çin’in büyük silah ihracatının yüzde 61’i Pakistan’a yöneldi. Bu oran, Çin’in ihracatının önemli bölümünün tek bir alıcıda toplandığını gösterdi.
UKRAYNA SİLAH İTHALATINDA İLK SIRADA
Rusya’nın 2022’de başlattığı geniş çaplı işgalin ardından Ukrayna’ya yönelik askeri yardımlar, uluslararası silah transferlerinin dağılımında etkili oldu. Ukrayna, 2021-2025 döneminde dünyanın en büyük büyük silah alıcısı olarak kayıtlara geçti.
ABD, Almanya ve Polonya gibi ülkelerden Ukrayna’ya yapılan silah transferleri, ülkenin savunma ihtiyaçlarının karşılanmasında rol oynadı. Polonya’nın büyük silah ihracatının yüzde 94’ünün Ukrayna’ya yönelmesi, iki ülke arasındaki transferlerin Polonya’nın ihracat dağılımındaki ağırlığını ortaya koydu. Çekya’nın ihracatında Ukrayna’nın payı yüzde 69, Danimarka’nın ihracatında ise yüzde 50 olarak hesaplandı.
Silah transferlerinin tamamı ticari satışlardan oluşmuyor. Bazı ekipmanlar askeri yardım kapsamında sağlanırken bazıları ülkelerin kendi bütçeleriyle gerçekleştirdiği alımlardan oluşuyor. Transferlerin bir bölümü çatışmalarda kullanılan ekipmanların yerine konulması amacıyla yapılırken diğerleri askeri modernizasyon, caydırıcılık ve stok oluşturma hedefleriyle gerçekleştiriliyor.
SİPRİ VERİLERİ SİLAH SATIŞ GELİRLERİNİ GÖSTERMİYOR
SIPRI’nin silah transferlerine ilişkin ölçümü, ülkeler arasında gönderilen büyük silahların hacmini esas alıyor. Bu yöntem, ihracatçı ülkelerin sıralanmasını sağlarken transferlerin parasal değerini doğrudan ortaya koymuyor.
Dolayısıyla bir ülkenin küresel ihracattaki payı, o ülkenin savunma sanayisi gelirleriyle aynı anlamı taşımıyor. Ayrıca sıralama, küçük silahlar ve diğer askeri ürünlerin tamamını kapsayan genel bir dış ticaret tablosu niteliği taşımıyor.
2021-2025 dönemine ait verilere göre Türkiye, büyük silah ihracatında yüzde 1,8 payla 11’inci sırada bulunurken ihracatın en büyük bölümü Pakistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Ukrayna’ya yöneldi. Uluslararası silah transferlerinin hacmi ise önceki beş yıllık döneme kıyasla yüzde 9,2 artış gösterdi.
