2024 yılına ait verilere göre dünyanın en büyük maden üreticileri sıralamasında Çin ilk sırada yer alırken, Türkiye 144,4 milyon tonluk üretimle 20. basamakta yer aldı. Avusturya Maliye Bakanlığı verileri temel alınarak hazırlanan sıralamada metal ve endüstriyel minerallerin yanı sıra kömür, ham petrol ve doğal gaz gibi mineral yakıtlar da hesaba katıldı.
Ülkelerin toplam üretim miktarının esas alındığı çalışmada dünya genelindeki mineral üretimi 19,86 milyar ton olarak hesaplandı. Çin, 5 milyar 341,4 milyon tonluk üretimle küresel toplamın yüzde 26,9'unu tek başına karşıladı. ABD 2 milyar 397,4 milyon tonla ikinci, Rusya ise 1 milyar 566,6 milyon tonla üçüncü sırada yer aldı.
Hindistan 1 milyar 413,8 milyon tonla dördüncü, Avustralya ise 1 milyar 332,4 milyon tonla beşinci oldu. Böylece ilk beş ülkenin toplam üretimi, dünya genelindeki mineral üretiminin yarısına yaklaşmış oldu.
ÇİN MADEN ÜRETİMİNDE AÇIK ARA İLK SIRADA
Çin'in sıralamadaki konumunda kömür üretimi belirleyici oldu. Ülkenin 2024 yılındaki toplam mineral üretiminin yaklaşık 4,8 milyar tonluk bölümünü kömür oluşturdu.
ABD'nin ikinci sırada bulunmasında ise ham petrol ve doğal gaz üretimi etkili oldu. Ülkenin toplam üretimi 2,4 milyar tona yaklaşırken küresel üretimdeki payı yüzde 12,1 olarak hesaplandı.
Rusya'nın üretiminde fosil yakıtların yanı sıra altın ve baz metallerin de payı bulunuyor. Hindistan, dünyanın en büyük kömür üreticileri arasında yer alırken, Avustralya boksit, demir cevheri ve lityum üretimindeki güçlü konumuyla sıralamada üst basamaklarda yer aldı.
İlk 10'da Endonezya, Suudi Arabistan, Kanada, İran ve Brezilya da bulunuyor. Endonezya 941,9 milyon tonluk üretimle altıncı sırada yer alırken, Suudi Arabistan'ın üretimi 620 milyon ton olarak kaydedildi. Kanada 570,2 milyon ton, İran 540,3 milyon ton ve Brezilya 529,8 milyon ton üretim gerçekleştirdi.
TÜRKİYE 144,4 MİLYON TON ÜRETİM YAPTI
Türkiye, 2024 yılında 144,4 milyon tonluk toplam üretimle 20. sırada yer aldı. Bu miktar dünya genelindeki toplam mineral üretiminin yüzde 0,7'sine karşılık geldi.
Türkiye'nin hemen önünde 147,2 milyon tonla Meksika bulunurken, Türkiye'nin ardından 141,8 milyon tonla Gine geldi. Almanya 122,8 milyon ton, Nijerya 115,1 milyon ton ve Moğolistan 109,2 milyon ton üretimle ilk 25 ülke arasında yer aldı.
Sıralama yalnızca metal ve maden üretimini kapsamıyor. Kömür, ham petrol ve doğal gaz gibi yüksek tonajlı mineral yakıtların da hesaplamaya dahil edilmesi ülkelerin sıralamadaki yerini doğrudan etkiliyor. Bu nedenle üretim miktarı açısından yapılan sıralama, madenlerin ekonomik değerini göstermiyor.
Örneğin düşük miktarlarda üretilen altın gibi değerli metaller tonaj açısından kömürün oldukça gerisinde kalıyor. Buna karşılık yüksek miktarlarda çıkarılan fosil yakıtlar toplam üretim hesabında ülkelerin sıralamasını önemli ölçüde yukarı taşıyabiliyor.
ASYA-PASİFİK DÜNYA ÜRETİMİNİN YARISINI KARŞILIYOR
Bölgesel verilere göre Asya-Pasifik, 2024 yılında 9 milyar 998,7 milyon tonluk üretimle dünya mineral üretiminin yüzde 50,3'ünü gerçekleştirdi. Çin, Hindistan, Avustralya ve Endonezya bölgenin toplamında büyük paya sahip oldu.
Çin hesaplamanın dışında bırakıldığında dahi Asya-Pasifik bölgesinin üretimi 4,7 milyar tona ulaştı. Bu miktar dünya toplamının yüzde 23,4'üne denk geliyor.
Kuzey Amerika 3 milyar 149,8 milyon ton üretimle ikinci sırada bulunurken, bölgenin küresel üretimdeki payı yüzde 15,9 oldu. Avrupa'nın üretimi 2 milyar 378,3 milyon ton, Orta Doğu'nun üretimi ise 2 milyar 311,9 milyon ton olarak hesaplandı.
Afrika 1 milyar 84,2 milyon tonla dünya üretiminin yüzde 5,5'ini oluşturdu. Kıta, toplam tonaj açısından daha düşük seviyede kalsa da kobalt ve platin grubu metaller gibi bazı madenlerde önemli üretim merkezlerine sahip.
Güney Amerika'nın üretimi ise 934,1 milyon ton oldu. Bölge, özellikle bakır ve lityum üretimindeki ağırlığıyla küresel mineral tedarikinde öne çıkan alanlar arasında bulunuyor.
KÜRESEL ÜRETİMİN BÜYÜK BÖLÜMÜ 25 ÜLKEDEN GELİYOR
2024 verileri, mineral üretiminin dünya genelinde belirli ülkelerde yoğunlaştığını gösteriyor. İlk 25 ülke, toplam küresel üretimin yaklaşık yüzde 90'ını gerçekleştirdi.
Bu yoğunlaşmada ülkelerin sahip olduğu doğal kaynakların yanı sıra enerji rezervleri, madencilik altyapısı, sanayi kapasitesi ve iç talep gibi unsurlar etkili oluyor. Büyük üreticiler, enerji kaynaklarından sanayi hammaddelerine kadar geniş bir alandaki küresel tedarik zincirlerinde önemli paya sahip.
Sıralamada kullanılan toplam tonaj verileri, ülkelerin hangi miktarda mineral ve mineral yakıt ürettiğini gösterirken, üretimin ekonomik değerini tek başına ortaya koymuyor. Özellikle yüksek hacimli kömür, petrol ve doğal gaz üretimi bulunan ülkeler, toplam tonaj hesabında daha üst sıralara çıkabiliyor.
DÜNYANIN EN BÜYÜK MADEN ÜRETİCİLERİ
2024 verilerine göre mineral üretiminde ilk sırada 5,34 milyar tonla Çin yer aldı. ABD 2,39 milyar tonla ikinci, Rusya ise 1,56 milyar tonla üçüncü oldu. Türkiye, 144,4 milyon tonluk üretimle 20. sırada yer aldı. İlk 25 ülkenin toplam üretimi, dünya genelindeki mineral üretiminin yaklaşık yüzde 90'ını oluşturdu.
- Çin: 5 milyar 341,4 milyon ton — %26,9
- ABD: 2 milyar 397,4 milyon ton — %12,1
- Rusya: 1 milyar 566,6 milyon ton — %7,9
- Hindistan: 1 milyar 413,8 milyon ton — %7,1
- Avustralya: 1 milyar 332,4 milyon ton — %6,7
- Endonezya: 941,9 milyon ton — %4,7
- Suudi Arabistan: 620 milyon ton — %3,1
- Kanada: 570,2 milyon ton — %2,9
- İran: 540,3 milyon ton — %2,7
- Brezilya: 529,8 milyon ton — %2,7
- Güney Afrika: 295,8 milyon ton — %1,5
- Kazakistan: 253,8 milyon ton — %1,3
- Birleşik Arap Emirlikleri: 238,3 milyon ton — %1,2
- Irak: 226,6 milyon ton — %1,1
- Katar: 215,2 milyon ton — %1,1
- Norveç: 199 milyon ton — %1,0
- Kuveyt: 156,2 milyon ton — %0,8
- Cezayir: 151,3 milyon ton — %0,8
- Meksika: 147,2 milyon ton — %0,7
- Türkiye: 144,4 milyon ton — %0,7
- Gine: 141,8 milyon ton — %0,7
- Almanya: 122,8 milyon ton — %0,6
- Nijerya: 115,1 milyon ton — %0,6
- Moğolistan: 109,2 milyon ton — %0,5
- Kolombiya: 108,8 milyon ton — %0,5
