Bilim insanları, Ontong Java Platosu'nun oluşumu konusunda onlarca yıldır yanıt aranan soruya yeni bir açıklama getirdi. Çin Bilimler Akademisi araştırmacıları tarafından yürütülen ve Nature Geoscience dergisinde yayımlanan çalışma, Pasifik Okyanusu'nun altında bulunan dünyanın en büyük okyanus platosunun, çevresinden daha sıcak ve kimyasal olarak farklı bir termokimyasal manto plümü sayesinde su altında oluştuğunu ortaya koydu.
Pasifik Okyanusu'nun batısında yer alan Ontong Java Platosu, yüzölçümü bakımından dünyanın en büyük volkanik okyanus platolarından biri olarak kabul ediliyor. Yaklaşık 120 milyon yıl önce meydana gelen yoğun volkanik faaliyetler sonucu oluştuğu bilinen yapı, uzun yıllardır jeologların üzerinde çalıştığı konular arasında yer alıyordu. Ancak bugüne kadar kullanılan klasik modeller, platonun neden büyük ölçüde su altında oluştuğunu yeterince açıklayamıyordu.
Çin Bilimler Akademisi'nden araştırmacılar, bu çelişkinin kaynağını ortaya çıkarmak amacıyla gelişmiş termodinamik modelleme ve bilgisayar simülasyonlarından yararlandı. Çalışmada farklı oluşum senaryoları ayrı ayrı test edildi ve elde edilen veriler mevcut jeolojik bulgularla karşılaştırıldı.
ONTONG JAVA PLATOSU NEDEN SU ALTINDA OLUŞTU?
Jeoloji alanında uzun süredir kabul gören klasik manto plümü teorisi, Dünya'nın derinliklerinden yükselen çok sıcak magma kütlelerinin büyük volkanik patlamalar sırasında kabuğu yükselterek kara parçaları oluşturabileceğini öne sürüyordu.
Bu modele göre Ontong Java Platosu'nun oluşumu sırasında da bölgenin deniz seviyesinin üzerine çıkması bekleniyordu.
Ancak sahadan elde edilen jeolojik kanıtlar farklı bir tablo ortaya koydu. İncelemeler, kıta büyüklüğündeki lav yapısının büyük bölümünün hiçbir zaman su yüzeyine çıkmadığını, oluşum sürecinin büyük ölçüde deniz altında gerçekleştiğini gösterdi. Bu durum, mevcut teorilerin açıklamakta zorlandığı temel sorunlardan biri olarak değerlendiriliyordu.
Araştırmacılar yeni çalışmada bu farklılığı açıklayabilecek fiziksel koşulları yeniden modelledi.
SİMÜLASYONLAR TERMOKİMYASAL MANTO PLÜMÜNÜ İŞARET ETTİ
Nature Geoscience'da yayımlanan araştırmaya göre en tutarlı sonuçlar, yalnızca yüksek sıcaklığın değil, aynı zamanda manto içindeki kimyasal farklılıkların da sürece dahil olduğu senaryoda elde edildi.
Simülasyonlar, çevresine göre 135 ila 200 derece daha sıcak olan ve yaklaşık yüzde 13 oranında piroksenit içeren karışık bir termokimyasal manto plümünün, Ontong Java Platosu'nun bugünkü yapısını en başarılı şekilde açıkladığını gösterdi.
Araştırma ekibi, bu mekanizmanın devasa lav akıntılarının deniz tabanında yayılmasını sağladığını ve platonun büyük ölçüde su altında kalmasını açıklayabildiğini belirtti. Böylece uzun yıllardır jeolojik gözlemler ile klasik teoriler arasında bulunan uyumsuzluğun giderilebildiği ifade edildi.
YENİ MODEL DİĞER OKYANUS PLATOLARINA DA UYGULANABİLİR
Araştırmanın yazarlarından Prof. Jinchang Zhang, geliştirilen modelin yalnızca Ontong Java Platosu ile sınırlı olmadığını söyledi.
Zhang, aynı mekanizmanın dünyanın farklı bölgelerinde bulunan diğer büyük okyanus platolarının oluşum süreçlerini açıklamak için de kullanılabileceğini belirtti. Araştırmacılara göre termokimyasal manto plümleri, Dünya'nın iç yapısındaki ısı ve kimyasal bileşim farklılıklarının birlikte etkili olduğu daha karmaşık bir mekanizmayı temsil ediyor.
Bu yaklaşım, yalnızca sıcaklığın belirleyici olduğu geleneksel termal püskürme modellerinden ayrılıyor. Elde edilen bulgular, Dünya'nın derinliklerinde gerçekleşen süreçlerin okyanus tabanındaki büyük volkanik yapıların oluşumunda birlikte rol oynadığını ortaya koyuyor.
Bilim insanları, benzer modelleme çalışmalarının farklı okyanus platoları üzerinde de uygulanmasıyla Dünya'nın jeolojik geçmişine ilişkin yeni veriler elde edilebileceğini değerlendiriyor.