Gökbilimciler, yıldızlararası uzayda şeker bulundu keşfiyle yaşamın kökenine ilişkin araştırmalara yeni bir veri kazandırdı. İspanya Astrobiyoloji Merkezi öncülüğündeki ekip, Samanyolu Galaksisi'nin merkezine yakın bir moleküler bulutta, dört karbon atomundan oluşan doğal bir şeker olan eritrülozu (erythrulose) tespit etti. Bulgular, Nature Astronomy dergisinde yayımlandı.
Araştırma, Madrid'deki İspanya Astrobiyoloji Merkezi ile İspanya Ulusal Araştırma Konseyi'nden bilim insanlarının liderliğinde yürütüldü. Gözlemler, Madrid'in kuzeyindeki Yebes Gözlemevi ile Sierra Nevada'da bulunan Milimetre Dalga Boyunda Radyo Astronomisi Enstitüsü'ne (IRAM) ait radyo teleskopları kullanılarak gerçekleştirildi. Bilim insanları, Samanyolu'nun merkezine yakın konumda bulunan G+0.693−0.027 adlı moleküler bulutu inceledi.
Araştırmacılar, elde edilen radyo dalgası verilerindeki moleküler izleri laboratuvar ortamında ölçülen eritrülozun spektral özellikleriyle karşılaştırdı. Yapılan analizlerin ardından yıldızlararası ortamda ilk kez bir şeker molekülü doğrulanmış oldu. Ekip, çalışmanın ilk aşamasında üç karbon atomlu daha basit şekerleri araştırmasına rağmen bu bileşiklere rastlamadı.
YILDIZLARARASI UZAYDA ŞEKER NASIL TESPİT EDİLDİ?
Eritrüloz, dört karbon atomundan oluşan doğal bir şeker olarak biliniyor. Canlı organizmalarda şekerler enerji üretiminin yanı sıra hücresel yapıların oluşumunda ve RNA ile DNA gibi genetik materyallerin yapı taşlarının meydana gelmesinde görev alıyor.
Araştırmanın başyazarı Izaskun Jiménez-Serra, elde edilen sonucun mevcut astrokimya modelleri açısından beklenmedik olduğunu belirtti.
Jiménez-Serra, "Bu bulgu beklenmedik oldu, çünkü astrokimyada hâkim görüş yıldızlararası moleküllerin karbon atomlarının ardışık şekilde eklenmesiyle büyüdüğü yönündeydi." ifadelerini kullandı.
Araştırmacı ayrıca şu değerlendirmede bulundu:
"Keşfimiz, nispeten karmaşık şekerlerin yıldızlar ve gezegenler oluşmadan önce bile yıldızlararası uzayda sentezlenebildiğini gösteriyor."
Çalışmaya göre eritrülozun, uzaydaki buzla kaplı toz tanecikleri üzerinde daha basit moleküllerden oluşabildiği ve zamanla daha karmaşık kimyasal yapılara dönüşebildiği değerlendiriliyor.
ARAŞTIRMA YAŞAMIN KÖKENİ ÇALIŞMALARINA KATKI SAĞLAYABİLİR
Bilim insanları bugüne kadar Samanyolu'nun yıldızlararası ortamında 340'tan fazla farklı molekül tespit etti. Ancak bu araştırmaya kadar herhangi bir şeker molekülü doğrulanamamıştı.
Çalışmada yer almayan Imperial College London Yer Bilimleri ve Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof. Mark Sephton, yıldızlararası ortamda şeker bulunmasının Güneş Sistemi'nin oluşum sürecine ilişkin mevcut değerlendirmeleri desteklediğini ifade etti.
Sephton, "Şeker ve şekerle ilişkili bileşikler daha önce asteroitlerde bulunmuştu. Ancak bunların yıldızlararası uzayda da keşfedilmesi, Güneş Sistemi'nin önceden var olan organik bileşiklerle zenginleşmiş olabileceği yönündeki görüşleri güçlendiriyor." dedi.
Bilim insanları uzun süredir Dünya'daki ilk şeker moleküllerinin nasıl ortaya çıktığını araştırıyor. Laboratuvar deneyleri, erken Dünya koşullarında bu moleküllerin kolay oluşmadığını gösterirken, daha önce ilkel göktaşlarında ve 2020 yılında Bennu asteroidinden getirilen örneklerde riboz ve glikoz gibi şekerlerin tespit edilmesi, bu bileşiklerin uzay kökenli olabileceği ihtimalini gündeme getirmişti.
ASTEROİTLER DÜNYA'YA MİLYONLARCA TON ŞEKER TAŞIMIŞ OLABİLİR
Araştırma ekibi, yaklaşık 4 milyar yıl önce yaşandığı düşünülen Geç Ağır Bombardıman Dönemi sırasında Dünya yüzeyine 500 bin ton ile 50 milyon ton arasında eritrüloz ulaşmış olabileceğini hesapladı. Ancak NASA, söz konusu yoğun bombardımanın gerçekleşip gerçekleşmediğinin bilim dünyasında hâlâ tartışıldığını belirtiyor.
Bennu örneklerinde şeker tespit eden araştırmacılar arasında yer alan Tohoku Üniversitesi öğretim üyesi Yoshihiro Furukawa da şekerlerin kuyruklu yıldızlar ve asteroit tozları aracılığıyla Dünya'ya ve diğer gezegenlere taşınmasının mümkün olduğunu ifade etti.
Furukawa, "Bu bulgu çok ilginç, çünkü uzun zamandır böyle doğrudan bir tespit yapılmasını bekliyorduk." dedi.
Araştırmanın ortak yazarlarından Carlos Briones ise eritrülozun tespit edilmesinin, RNA'nın yapısında bulunan riboz gibi başka şekerlerin de yıldızlararası ortamda keşfedilebilmesi açısından yeni araştırmaların önünü açabileceğini söyledi.