Geçmişi yaklaşık 3 bin yıl öncesine uzanan Syedra Antik Kenti’nde yürütülen kazı çalışmaları, kentin antik dönemde yoğun bir zeytinyağı üretim merkezi olduğunu ortaya koydu. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras Projesi” kapsamında sürdürülen kazılarda, 100’den fazla zeytinyağı işliği tespit edildi.
Bu bulgular, Syedra’nın yalnızca yerel ihtiyaçlara değil, aynı zamanda ticari üretime de odaklanan güçlü bir ekonomik yapıya sahip olduğunu gösteriyor.
Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi Turizm Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ertuğ Ergürer başkanlığında devam eden çalışmalar, antik kentin üretim kapasitesine dair önemli ipuçları sunuyor.
ANTİK KENTTE ÜRETİM VE YAŞAM İÇ İÇE
Syedra, Helenistik, Roma, Bizans ve Anadolu Selçuklu dönemlerinin izlerini aynı anda taşıyan nadir antik yerleşimlerden biri olarak öne çıkıyor. Kentte stadyum, tiyatro, meclis binası, hamamlar, su altyapı sistemleri, sarnıçlar, sütunlu cadde ve vaftiz mağarası gibi pek çok yapı bulunuyor.
Kazı Başkanı Doç. Dr. Ergürer, zeytinyağı işliklerinin kentte en sık karşılaşılan mimari unsurlardan biri olduğunu belirtiyor. Şu ana kadar kazılarla açığa çıkarılan yaklaşık 20 işliğin yanı sıra, kentin tamamında 100’ün üzerinde zeytinyağı üretim alanı tespit edilmiş durumda. Bu yoğunluk, Syedra’da zeytinyağının ekonomik yaşamın merkezinde yer aldığını gösteriyor.
ZEYTİNYAĞI İŞLİKLERİNİN KENT İÇİNDE YER ALMASI DİKKAT ÇEKİYOR
Kazı çalışmalarının en dikkat çekici sonuçlarından biri, zeytinyağı işliklerinin kentin sur dışına değil, doğrudan yerleşim alanlarının içine kurulmuş olması. Ergürer, neredeyse her yapının altında bir üretim alanı bulunduğunu, bu alanların üzerinde ise iki ya da üç katlı konutların yer aldığını ifade ediyor.
Caddeye bakan alt katlarda üretime yönelik dükkânlar bulunurken, üst katlarda günlük yaşam sürdürülüyordu. Antik kentlerde üretim alanlarının genellikle kent dışına konumlandırıldığını hatırlatan Ergürer, Syedra’daki bu durumun zeytinyağı üretiminin ne denli yoğun ve merkezi bir faaliyet olduğunu açıkça gösterdiğini vurguluyor.
ORİJİNAL ZEYTİNYAĞI İŞLİĞİ AYAĞA KALDIRILDI
2024 yılı kazı sezonunda Syedra’nın güneybatı caddesinde, taşları ve üretim ekipmanları büyük ölçüde orijinal yerinde bulunan bir zeytinyağı işliği tespit edildi. Zeytinyağının depolandığı ve “pitos” olarak adlandırılan büyük küplerin de yerinde bulunması, bu alanın işlevini net biçimde ortaya koydu.
Ergürer, elde edilen tüm belge ve verilerin Bakanlığa sunulmasının ardından, bu işliğin ziyaretçilere üretim sürecini gösterecek şekilde restore edildiğini belirtti. Böylece zeytinin kırılmasından preslenmesine, yağın depolanmasından aktarılmasına kadar tüm süreçler somut biçimde gözler önüne serildi.
ZEYTİNYAĞI ÜRETİMİ TİCARET AĞININ PARÇASIYDI
Doç. Dr. Ergürer, milattan sonra 4. yüzyıldan itibaren Batı Roma’da yaşanan huzursuzlukların Anadolu’ya doğru nüfus hareketlerine yol açtığını ve bunun üretimi artırdığını ifade ediyor. Bu dönemde Syedra’da da yoğun bir zeytin ve zeytinyağı üretimi yapıldığına dair güçlü kanıtlar bulunduğunu belirten Ergürer, kentin kendi amforalarını ürettiğini ve ürünlerini “Ada Taş” olarak bilinen liman üzerinden Akdeniz’in karşı kıyılarına ihraç etmiş olabileceğini dile getiriyor. Kent nüfusuna kıyasla işlik sayısının fazlalığı, üretimin büyük ölçüde dış ticarete yönelik yapıldığını düşündürüyor.