Orta Doğu’da artan gerilim ve petrol fiyatlarındaki sert yükselişin ardından, akaryakıt fiyatlarında beklenen zamların vatandaş üzerindeki etkisini azaltmak amacıyla Eşel Mobil Sistemi yeniden devreye alındı. Resmi Gazete’de yayımlanan kararla yürürlüğe giren uygulama, özellikle Brent petrol fiyatlarında yaşanan hızlı artış sonrası dikkat çekti. ABD-İsrail ile İran arasında yaşanan gelişmeler ve Hürmüz Boğazı’na ilişkin riskler, küresel petrol piyasasında dalgalanmalara yol açarken, Türkiye’de de akaryakıt fiyatlarının kontrol altında tutulması için bu sistem yeniden gündeme geldi.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NEDİR?
Eşel Mobil Sistemi, akaryakıt fiyatlarındaki artışın doğrudan tüketiciye yansımaması için kullanılan bir vergi düzenleme mekanizması olarak biliniyor. Sistemde, uluslararası petrol fiyatları veya döviz kuruna bağlı olarak maliyetler arttığında, bu artış Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) üzerinden karşılanıyor.
Yani akaryakıt fiyatı yükseldiğinde, devlet ÖTV’yi düşürerek pompa fiyatının sabit kalmasını sağlıyor. Böylece tüketici ani fiyat artışlarından doğrudan etkilenmiyor. Aynı şekilde fiyatların düşmesi durumunda ise daha önce indirilen vergi yeniden artırılarak denge sağlanıyor.
Bu uygulama, özellikle enflasyonla mücadele sürecinde fiyat istikrarını korumak amacıyla tercih edilen yöntemler arasında yer alıyor.
EŞEL MOBİL SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYOR?
Resmi Gazete’de yayımlanan karara göre sistem, 2 Mart tarihi baz alınarak uygulanacak. Buna göre petrol ürünlerinde fiyat artışı yaşanması halinde, artışın yüzde 75’ine kadar olan kısmı ÖTV indirimiyle karşılanacak.
Örneğin akaryakıt fiyatında 10 liralık bir artış olması durumunda, bunun yalnızca 2,5 lirası pompa fiyatına yansıyacak. Kalan 7,5 liralık kısmı ise vergi indirimiyle dengelenecek.
Aynı şekilde fiyatların düşmesi halinde, bu kez ÖTV yeniden artırılacak ancak bu artış belirlenen üst sınırı geçemeyecek. Böylece hem fiyat artışları sınırlanıyor hem de vergi dengesi korunmuş oluyor.
Bu kapsamda benzinde litre başına 14,8277 liraya, motorinde 13,9006 liraya ve LPG’de kilogram başına 11,3830 liraya kadar ÖTV indirimi yapılabileceği belirtildi.
AKARYAKIT ZAMLARI POMPAYA YANSIYACAK MI?
Sistemin yeniden devreye alınmasıyla birlikte akaryakıt zamlarının doğrudan ve yüksek oranlı şekilde pompa fiyatlarına yansımasının önüne geçilmesi hedefleniyor. Özellikle petrol fiyatlarında yaşanan sert yükselişin enflasyonu tetiklememesi için bu adımın atıldığı değerlendiriliyor.
Eşel Mobil Sistemi sayesinde, akaryakıt fiyatlarındaki artışlar sınırlı şekilde tüketiciye yansıyacak. Bu da hem vatandaşın akaryakıt maliyetlerini kontrol altında tutmayı hem de genel fiyat artışlarının önüne geçmeyi amaçlıyor.
2021’DE KALDIRILMIŞTI, YENİDEN GÜNDEME GELDİ
Türkiye’de daha önce de uygulanan Eşel Mobil Sistemi, 2021 yılının sonlarında döviz kurundaki sert yükseliş nedeniyle kaldırılmıştı. O dönemde artan maliyetlerin vergi indirimiyle karşılanamaması, sistemin sürdürülebilirliğini zorlaştırmıştı.
Ancak son dönemde petrol fiyatlarında yaşanan dalgalanmalar ve küresel gelişmeler, sistemi yeniden gündeme taşıdı. Yeni düzenlemeyle birlikte, akaryakıt fiyatlarındaki oynaklığın sınırlanması ve ekonomik dengelerin korunması hedefleniyor.