Warning: mysqli_real_connect(): Headers and client library minor version mismatch. Headers:50651 Library:50562 in /home/drxtx4vbz8ha/public_html/wp-includes/class-wpdb.php on line 1775
NURULLAH ÖZDEMİR: “KÜTAHYA VE BORNOVA DÂRÜLKURRÂLARI” – Kütahya Ekspres Gazetesi
6 Aralık 2022

Kütahya Ekspres Gazetesi

Kütahya'nın gündemi dürüst haber kaynağı

NURULLAH ÖZDEMİR: “KÜTAHYA VE BORNOVA DÂRÜLKURRÂLARI”

Kütahya Dârülkurrâsının restorasyonundan sonra 1 Ağustos 2022 tarihinde kifayetli bir toplulukla açılışı yapıldı. Ben de Kütahya Dârülkurrâsı ile ilgili 3 Ağustos 2022 tarihinde Kütahya Ekspres Gazetesine konuk yazar olarak bir yazı yazmıştım. 24 Ağustos 2022 tarihinde internetten Milliyet Gazetesini okurken Altan Altın’ın “Darülkurra Artık Bornova’nın” yazısı dikkatimi çekti. Yazıyı okuyunca, Bornova Dârülkurrâsının hikayesinin Bizim darülkurrânın hikayesine benzetiğini gördüm ve siz okuyucularla bunu paylaşmak istedim.

Dârülkurrâ; Kur’an öğretilen ve hâfız yetiştirilen mekteplerin, kıraat tâlimi yapılan medrese veya bölümlerin genel adıdır. “Yer, mekân, ev” gibi anlamlara gelen dâr ile “okuyan” anlamındaki kârî kelimesinin çoğulu olan kurrâ kelimelerinden meydana gelen dârü’l-kurrâ, Kur’ân-ı Kerîm’in öğretildiği, bir bölümünün veya tamamının ezberletildiği ve güzel okumanın talim ettirildiği mektepler için kullanılmıştır. Bu müesseselere dârülkur’ân ve dârülhuffâz adı da verilir.

Yapılışları

Kütahya Dârülkurrâsı:  Osmanlı topraklarının her tarafında çok sayıda dârülkurrâ vardı. Ancak bu binaların büyük bir kısmı bugün mevcut değildir. Anadolu beylerbeyi iken 1582’de Rumeli beylerbeyliğine tayin edilen Câfer Paşa’nın yaptırdığı, Kütahya Dârülkurrâsı ayakta kalabilmiş nadir eserlerden biri olarak günümüze kadar ulaşmıştır.

Bornova Dârülkurrâsı: Bornova Darülkurrası, Padişah III. Murad döneminde Hacı Osman Efendi tarafından 1576 (Hicri 983) yılında yaptırılmış. 1898-1899’da çıkarılan ilk Osmanlı Maarif Yıllığı’nda Kutuboğlu Medresesi adıyla kaydına rastlanan Bornova Darülkurrası’nın o yıllardaki müderrisi de Mustafa Hulusi Efendi’dir. 1898-1899 Yıllığı’nda sadece bir öğrencisi olduğu belirtilen Darülkurra, muhtemelen sonraki yıllarda eğitim kurumu olma özelliğini kaybetmiş.

Korunması

Kütahya Dârülkurrâsı:  Kütahya Cafer Paşa Dârülkurrâsı’yla ilgili olarak İ. Hakkı Uzunçarşılı “Kütahya Şehri” isimli eserinde, Darülkurra’nın Balıklı Mahallesi’nde Balıklı Camisinin onarımı için Dârülkurrânın taşlarının Şer’i Mahkeme kâtibi tarafından söktürülmek istendiğini, ancak ev sahibi Şükrü Efendi’nin, Dârülkurrânın taşlarının sökülmesini engellediğini yazmaktadır. (Uzunçarşılı, 1932:150) Şükrü Efendi sayesinde müstesna bir eser olan Darülkurra günümüze kadar gelmiştir. Kütahya Dârülkurrâsı’nın günümüze kadar ulaşmasının bir nedeni de kendini iki evin arkasına gizlemiş olmasıdır.

Kütahya Dârülkurrâsının mülkiyeti yakın zamana kadar Hesna Emrem isminde bir kadının üzerinde bulunuyordu. Kütahya Belediyesi darülkurrânın bulunduğu alanı ve çevresini kamulaştırmıştır.

Kütahya Dârülkurrâsı’nın günümüzde varlığını sürdürmesi, Kütahyalı seyyah olan Evliya Çelebi’nin kaleminin ve Kütahyalı Ressam Ahmet Yakupoğlu’nun fırçasının büyük payı bulunmaktadır.

Bornova Dârülkurrâsı: Darülkurra, zaman içinde Bornovalı Şerif Güryıldırım’ın mülkiyetine geçmiş, oradan da önce eşi Ziyaver Güryıldırım’a, ardından Muammer Akbeniz’e intikal etmiş. Muammer Akbeniz’in vefatının ardından birkaç yıldır evlatlarının mülkiyetinde olan Darülkurra, geçenlerde Bornova Belediyesi tarafından kamulaştırılarak, Bornovalıların hizmetine sunulmuştur.

Yıllardan bu yana binaların arasında neredeyse hiç görünemez durumda olan, 450 yıllık Bornova Kutuboğlu Medresesi, görülmesini engelleyen yapılar ortadan kaldırıldıktan sonra Bornova’nın güzelliğine güzellik katan yerlerden biri haline gelecektir.

Restorasyon

Kütahya Dârülkurrâsı: Dârülkurrâların bir çeşidi de türbe dârülkurrâlardır. Kütahya Cafer Paşa Dârülkurrâsı’nın kendine özgün bir tasarımı bulunmaktadır. Sekizgen prizma formundaki gövde ve iç köşelerde estetik mimari bir detay olan “Türk üçgeni” strüktür dokusuyla geçilen yuvarlak kasnak üzerine oturtulmuş bir kubbeyle eser özgün yapısıyla daha çok klasik dönem Osmanlı türbe mimarisinin karakterini taşımaktadır. Kütahya için bir diğer önemi, bugün ayakta kalmış tek örnek olmasıdır.

Kütahya Cafer Paşa Dârülkurrâsı, Balıklı Külliyesinin bir müştemilatı olarak Balıklı Mahallesinde, Balıklı Cami ve Hamamının doğusunda, evler arasında sıkışmış ve harap bir durumdayken Kütahya Belediyesi tarafından çevresindeki eski evler kamulaştırılarak, restorasyonu yapılmıştır.

Kütahya Cafer Paşa Dârülkurrâsı’nın yeniden hayat bulmasında son dönem Kütahya valilerinden Sayın Dr. Ömer Toraman ve Sayın Ali Çelik ile Kütahya Belediye Başkanı Sayın Prof. Dr. Alim Işık’ın çalışmaları etkili olmuştur.

Bornova Dârülkurrâsı: Bornovalıların ‘Darülkurra’ olarak bildiği, yapısal olarak günümüze kadar ulaşan Kutuboğlu Medresesi de dini ve eğitim mekânlarındandır. Büyük Çarşı’da, çiftçi pazarının kurulduğu 452 Sokak’taki dükkânların üzerinden darülkurrânın kubbesi görülmektedir.

Bornova Belediyesi ve Başkanı Mustafa İduğ, bu güzel ve anlamlı tarihi eseri satın alıp restorasyona tabi tutarak, yakın zaman içinde Bornova’nın ilgi çekici noktalarından biri haline getirecektir. (Altan Altın, “Darülkurra artık Bornova’nın”, Milliyet, 24 Ağustos 2022)