Anasayfa / GÜNDEM / Gündem / KÜTAHYALI GOMİDAS; DOĞUMUNUN 150. YILINDA İSTANBUL’DA ANILDI

KÜTAHYALI GOMİDAS; DOĞUMUNUN 150. YILINDA İSTANBUL’DA ANILDI

Kütahya doğumlu Ermeni müzisyen ve müzikolog Gomidas Vartabed, Doğumunun 150. yılında “Sabahın Aydınlık Sesi” konseriyle İstanbul’da anıldı. Gerçekleşen konserde; Türkiye, ABD ve Ermenistan’dan konuk sanatçı ve topluluklar Gomidas’ın eserlerini seslendirdi. Ayrıca Hürriyet köşe yazarı Doğan Hızlan da “Doğumunun 150. yıldönümünde Gomidas konseri” başlığı adı altında yazı yayımlamıştı.

Anadolu Kültür, Kalan Müzik ve GORKİ işbirliği ile, Cemal Reşit Rey Salonu’nda gerçekleşen etkinlik Gomidas’ın fotoğraflarının bulunduğu sergi ile başladı.  Gomidas’ın sesiyle oluşturulmuş bir kısa film gösteriminin ardından başlayan konserde, Lusavoriç Çocuk Korosu, Pervin Chakar, Ertan Tekin, İklim Tamkan, Ara Dinkjian, Ari Hergel, Karatzayn Quartet, Aytekin Ataş, Burcu Yıldız, Şevval Sam, Vomank, Kevork Tovityan, Levon Eroyan, Aynur Doğan, Zulal Trio, Teni Apelian, Anais Tekerian, Yeraz Markarian ve GOGHİT Gomidas’ın eserlerini seslendirdi.

DOĞAN HIZLAN: “BU KONSER, GOMİDASI TANITMAYI VE ONUN BIRAKTIĞI MÜZİK MİRASINA DİKKAT ÇEKMEYİ AMAÇLIYOR”

Hürriyet köşe yazarı Doğan Hızlan, “Doğumunun 150. yıldönümünde Gomidas konseri” başlığı ile yayımladığı köşe yazarında şu ifadelere yer verdi: “Besteci ve müzikolog Gomidas anısına doğumunun 150. yıldönümünde İstanbul’da özel bir konser yapılacak. Anadolu Kültür, İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı (İKSV) ve Kalan Müzik işbirliğiyle düzenlenen konser 7 Ekim 2019 tarihinde Cemal Reşit Rey Konser Salonu’nda gerçekleşecek. Gomidas’ın, kültürel hafızanın korunmasına ve aktarımına ilişkin önemli bir örnek teşkil eden müzikoloji alanındaki çalışmaları bugüne dek Türkiye’de bu alanda yapılan araştırmalara yeterince yansımamış ve müzikseverlere tanıtılamamış durumda. Bu konser, Gomidas’ı tanıtmayı ve onun bıraktığı müzik mirasına dikkat çekmeyi amaçlıyor. Katılacak sanatçılar. Konserde Gomidas’ın beste ve derlemelerini Türkiye, ABD ve Ermenistan’dan konuk sanatçı ve topluluklar seslendirecek. Türkiye’den Aynur Doğan, Boğaziçi Caz Korosu, Kevork Tavityan, Levon Eroyan, Şevval Sam, Vomank müzik grubu, GOGHT grubu, ABD’den Ara Dinkjian ve Zulal Trio. Ayrıca, konser için İstanbul’daki Ermeni ilkokullarının öğrencilerinden oluşturulan bir çocuk korosu da geceye katılacak. Gomidas kimdir? Rahip Gomidas (Soğomon Soğomonyan) 26 Eylül 1869’da Kütahya’da doğdu. Annesi 1870’te, babası ise 1880 yılında öldü, ikisi de müzisyendi. Anasını babasını kaybettikten sonra dini bir eğitim veren okula gönderildi. Yıllar sonra Kütahya’yı ziyarete gittiğinde, anne ve babasının bestelediği Türkçe şarkıların hâlâ söylenmekte olduğunu görmüş, onları kayıt altına almıştır. Gomidas, Tiflis ve Berlin’de konservatuvar öğrenimi gördü, eşzamanlı olarak klasik Batı müziği, kilise müziği ve halk müzikleri üzerinde çalıştı. Gomidas, 19. yüzyıl sonlarından itibaren Anadolu’yu karış karış gezerek Ermeni halk müziğinin yanı sıra Türk, Kürt ve İran halk müziklerinden derlemeler yaptı. Bu çalışmalar sayesinde, çok kısa bir süre sonra savaşlar, kırımlar ve göçlerle büyük kayıplar verecek olan Anadolu’nun çeşitli bölgelerinden 2 bini aşkın halk şarkısı kayıt altına alınmış ve notaya geçirilmiş oldu. Ancak 24 Nisan 1915’te tutuklanarak sürgüne gönderilen ve çalışmalarına el konulan Gomidas, bu olaylar yüzünden ruh sağlığını yitirdi. Bu tarihten itibaren 20 yıl boyunca müzikle ve dünyayla ilişkisini tümüyle kesen Gomidas, Paris’te bir psikiyatri kliniğinde 1935 yılında hayata gözlerini yumdu. Erivan’da cenaze töreni yapıldı, ünlülerin gömüldüğü Panteon’a gömüldü. TÜRKİYE’DE Arif Hergel ile Burcu Yıldız’ın hazırladığı Yerkaran (1) adlı 12 bestesinden oluşan CD’si yayınlanmıştır. Hayatı ve sanatı üzerine bilgiler ve fotoğraflar da albümün içinde yer almıştır. Almanca Eserler kitabı da Azat Lokmagözyan-Nairi Lokmagözyan tarafından hazırlanmıştır (2). Kitaptaki notalar Diran Lokmagözyan tarafından elyazmalarından derlenmiştir. İçindekiler listesi: Piyano eşliğinde şarkılar Koro eserleri Piyano eserleri Yaylı çalgılar dörtlüsü için eserler Orkestra eseri Tamamlanmamış piyano eserleri. MÜZİĞİN nasıl sınırları aştığını bir kez daha Gomidas’ın eserleri ispatlamaktadır.”

KENAN OKAN: “KÜTAHYA ERMENİLERİNDEN GOMİDAS  VARTABED VE PARİSTEKİ HEYKELİ”

2017 yılında vefat eden, Emekli Genel Müdür, Eğitimci, yazar Kenan Okan’ın 2015 yılında “Kütahya Ermenilerinden Gomidas  Vartabed Ve Paristeki Heykeli” başlıklı yazısını gazetemizde yayımlamıştık. Okan’ın Gomidas ile ilgili yazdığı yazıda ifadeleri şu şekildeydi: “Birkaç gün sonra, 24 Nisan’ın yıl dönümünde yine tüm dünyada Ermeni Tehcirinın 100. Yıldönümü olarak aynı topraklarda dostça yaşayan iki toplumun ortak yarası bir kez daha hoyratça kanatılacak. Bu yazıyı bu nedenle Gomidas Vartabed’e ayırdım. Avrupa Parlamentosu Ermeni soykırımı konusunda kararını aldı. Daha önce benzer kararları alan bir çok devletin başı bu törenlere katılacak. Bizi soykırımcı olarak lanetliyecekler. Bu nedenle Kütahyalı insanlarımıza büyük görevler düşmektedir. Fransa’nın başkenti Paris’te, sözde Ermeni soykırımı anısına yapılan din adamı ve besteci Gomidas’ın heykeli törenle açıldı ve daha sonra Fransız Parlamentosu ermeni soykırımı yasasını kabul etti. Ermeni kaynaklarından yaptığım taramada Gomidas’ın  tehcire uğramadığı gördüm. Gomidas’ı elde ettiğim kaynaklara dayanarak bu bilgileri sizlerle paylaşmak istedim.

GOMİDAS VARTABED KİMDİR?

Halide Edip’in “ Şarkı söylediğinde Allah onu dinlemek için aşağı inerdi” dediği Gomidas bu coğrafyanın, bu toprakların yetiştirdiği en önemli müzik insanlarından biridir. Gomidas 27 Eylül 1869 da Kütahya’da doğdu. Asıl adı:Soğomon Soğomanyan’dir. Ermeni klasik müziğinin kurucusu olarak adlandırılan Gomidas Vartabed’in Kütahya’da doğduğu ev hala ayakta.(ERMENİ müziğinin babası KÜTAHYALI) Altı aylıkken annesini kaybeder. 11 yaşına gelince babasını da kaybeder. Onu büyük annesi  Maryam büyütmüş.1881 de Ermeni Partriği, Anadolu’ya heyetler göndererek din adamı olmak üzere eğitmek için kimsesiz Ermeni çocuklarına ulaşmak ister. Rahip Dertsakyan yanına Sogoman’ı alır. Ermeni patriğinin bulunduğu  yerleşime giderler. Gomidas ve ailesi Ermenice bilmemektedir. Baş Patrik Katolikos’un sorularını Türkçe cevaplayınca IV. Kevok “Madem Ermenice bilmiyorsun, buraya ne yapmaya geldin? Diye sorar. “Soğomon “İşte bu nedenle geldim. Ermenice öğrenmeye” der. Hiç değilse Ermenice şarkı söylemesini isteyen Katolikos’a Soğomon billur gibi çocuk sesiyle bir ilahi söyleyince karar verilmiştir. Şarkı bittiğinde Başrahip öyle etkilenmiştir ki çocuğu “Yavrum benim, yetimim benim diye kucaklar. 1895 te rahip olarak takdis edilir. Solomon’a yeni bir ad verilir.  Adı, Gomidas olur.Okuldaki ilk yıllarında, bir paskalya tatilini Keorpalu köyünde bir arkadaşının evinde geçirdi. Bu sırada köylülerin paskalya için söyledikleri doğaçlama şarkı ve türkülerden çok etkilenerek onları notaya almaya başladı. Böylece derleme çalışmalarına yöneldi. 1896 da özel bir burs kazanarak Almanya’ya gider. 1900 de Eçmiadzin’e döner.(Burası Ermenilerin dini merkezidir,)  Anuş isimli operayı besteler. Bu opera Ermenistan Operasının baş  yapıtı sayılmaktadır. Bu dönemde Kafkaslar, Ağrı Dağı ve Anadolu’daki Ermenice, Kürtçe, Farsça ve Türkçe dini ve dünyevi halk türkülerini ,  dans müziklerini toplamaya başlar.Gomidas, Kütahya’da Türkçe şarkı vetürküler derlemiştir. Derlemeler,  Hamparsunyan notalarıyla kadedilmiş ve her şarkının kimin ağzından derlendiği ile bestecinin ismi belirtilmiştir. Gomidas’ın Türk müziği ile ilgili çalışmaları tabii ki bukadarla sınırlı olamazdı.Türk müziği ile ilgili yaptığı bestelerde yer alır.(Diran Lokmagözyan “Gomidas, bu toprağın sesi, İstanbul,2011 1910 da İstanbul’a gelir. Burada Kusan adını verdiği koroyu kurar. İstanbul çevresinde önemli bir saygınlığa sahiptir. Yakın arkadaşları arasında Halide Edip Adıvar, Mehmet Emin Yurdakul, veliaht prens Abdülmecit ve Türkçülüğün ideologlarından Ziya Gökalp vardır. “ İttihatçı’larla yakın ilişkileri sonucunda en son Nisan 1915’te Türk Ocağı’nda bir konser vermiştir. İttihatçıların ileri gelenlerini ve Talat Paşa’nın katıldığı bu konserde Hamdullah Suphi şu cümleleri söylemiştir: “Anadolu’nun çocuğu bu Ermeni papaz, uzun çalışmaları sonucunda Ermeni Müziği’ni kanatlandırmıştır. Rahatından vazgeçip bütün zamanını köyleri tek tek gezerek eserleri toplamaya harcamıştır. Ermeni ulusunun mirasını sergilemiştir. Bizim din adamlarımızda aynı şeyleri yapmalıdır, Türk ulusunun gelişmesi ve hazinesini keşfi için yürekleriyle çalışmalıdır. Şu bir gerçektir ki Ermeni kültürü bizim kültürümüz karşısında gelişmektedir. Türkiye’ye gider, Anadolu’nun hangi köşesine giderseniz gidin Ermeni yaratıcılığını ve aklını göreceksiniz. Eserleriyle ,ürettikleriyle “Ben buradayım” ı size anlatacaklardır. Saraya giderseniz göreceksiniz, mimarın Ermeni olduğunu. Ermeni ustaların dünyaca ünlü yüzüklerini göreceksiniz Van’dan. Geliştirdikleri Tıp okullarını ve yazarlarının yazdığı kitaplar ve bilim alanındaki kitapları hepsi Ermenilerin. Bunlar asırlardır birlikte yaşadığımız insanlardır.” Bu konuşmadan sonra Gomidas piyanosunun başına geçer ve sonunda ayakta alkışlanır Genç Türkler ve İttihatçılar tarafından. Salonda ise şu cümle yankılanır. “Tanrı şeytanın gözlerinden korusun Gomidas’ı” “Esat Anık

FRANSA’DAKİ ERMENİ SOYKIRIM(!) ANITI

          24 Nisan 1915 günü evinden alınıp  kalabalık bir grup halinde trenle Çankırı’ya gönderilir.  İstanbul’daki dostları Halide Edip, Yurdakul ve ABD Büyük ElçisiMorgenthau hatta Gökalp araya girerekk İstanbul’a geri dönmesi sağlanır.Dahiliye Nazırı Talat Paşa, 7 Mayıs 1915 günü bir telgraf göndererek içlerinde Gomidas’ında aralarında bulunduğu sekiz kişinin serbest bırakılıp İstanbul’a gönderilmesini emretti. Gomidas ve arkadaşları 14 Mayıs 1915 günü Haydarpaşa Garı’na vardılar. Geçirdiği travma sonucu ruhsal dengesini kaybeder. 1916 da Şişli’deki La Paix Asabiye Hastanesine yatırılır. Dostları, İstanbul’da kalmasının sıhhati  için iyi olmayacağına karar vererek aralarında para toplar ve onu 1919 da Paris’e gönderir. 22 Ekim 1935 te ayağındaki bir yaranın mikrop kapması sonucun hayata gözlerini yumar Bu özet bilginin tamamı 22.09.2009 Taraf Kültür Ekinde yayınlanmıştır Gönderen: Markar Esayan

Öleceği 22 Ekim 1935 yılına kadar Gomidas, hiç piyano çalmamış, şarkı söylememiş ve eser bestelememiştir. 18 yıl boyunca hiçbir şey yapmadan yaşamış (Alıntı:gomidasplatformu.blogspot.com ) Ancak, bizler bu art niyetli Fransızları ve Ermenileri bir yana bırakıp Gomidas’a gelelim. Kütahya hakikaten ilklerin şehri, yüsek sanatın da merkezidir. Seyyid Ebubekir Dede ve oğulları Ali Nutki, Abdülbâkî Nâsır, İbrahim Künhî Dede’lerden tutunuz da, Şair Şeyhi’lere, Ahmet Yakupoğlu ve Hisarlı Ahmet’lere, onlardan da bugünlere uzanan büyük bir sanatkâr camiasının merkezidir Kütahya. (Sami ANIK, Kütahya Ergûniyye Mevlevîhânesi ve Klasik Türk Mûsikisine Etkileri, Haliç Üniv. Yüksek Lisans Tezi, Eylül 2011) İşte böyle muazzam bir sanat merkezinin Türk’ü de Ermeni’si de hepsi üstün vasıflılardır… Kütahyalı Ermeniler asla tehcire tâbi tutulmamışlar, şiddete uğramamışlardır. Buna rağmen Fransa’ da yaptırılan bu soykırım(!) anıtının Kütahyalı bir müzisyene ait olması düşündürücü değil mi?

SONUÇ VE ÖNERİLER

·        Fransa’da soykırımını güçlendirmek üzere Kütahyalı Gomidas’ın heykelini kullanmaları, büyük bir yanlışlıktır. Gomidas hiçbir zaman tehcire tabi tutulmamıştır. Bunu bütün dünyaya duyurmalıyız. Bu yazımda yararlandığım hep Ermeni kaynaklarıdır. Kendi anılarıdır.

·        Dumlupınar Üniversitesinde SÖZDE ERMENİ KIYIMI VE KÜTAHYALILAR adıyla bir kürsü kurulmalıdır. Bu konuda araştırma yapanları ödüllendirmek üzere destek yaratılmalıdır.

·        Gomidas’ın doğduğu ev halen ayakta olduğu söyleniyor. Doğru ise Kütahya Belediyesi bu binayı en kısa zamanda restore ettirmeli ve SÖZDE ERMENİ SOYKIRIMI MÜZESİ haline getirilmelidir. Belgeler bu müzede bütün dünyaya açılmalıdır.

·        Benim kısa sürede topladığım bu belgeleri ve bundansonra da toplayacağım belgeleri ilgililere verebilirim, Bütün Kütahyalı hemşerilerime, dedelerinin, ninelerin gösterdiği direnmeleri nedeniyle teşekkür eder sevgi ve saygılarımı sunarım”

KUTAHYALİ MUZİKOLOG GOMİDAS’İN MÜZİK MİRASİ KİTAPSEVERLERLE BULUSUYOR

Doğumunun 150. yılında anılan Kütahya doğumlu Ermeni müzisyen ve müzikolog Gomidas Vartabed’in müzik mirasını değerlendiren Kalbim O Viran Evlere Benzer, Birzamanlar Yayıncılık etiketiyle yayınlandı. Kalbim O Viran Evlere Benzer: Gomidas Vartabed’in Müzik Mirası, 19. yüzyılın ikinci yarısında Kütahya’da doğmuş, çalışmalarını Osmanlı ve Rusya imparatorlukları ile Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde yürütmüş Ermeni bir müzisyen ve müzikoloğun yaşamı ve akademik külliyatına dair kaynakları bir araya getiriyor. Geride bıraktığı müzikoloji mirasının önemini Türkiyeli okurla paylaşmayı amaçlayan bu kitap aynı zamanda Gomidas Vartabed’in İstanbul yıllarına ışık tutan mektup ve anılara da yer veriyor. 

Bu habere de bakabilirsiniz

3. EGE EKONOMİK FORUM BAŞLADI

Kütahya Belediye Başkanı Prof. Dr. Alim IŞIK, İzmir’de düzenlenen 3. Ege Ekonomik Forum’a katıldı. Küresel …